Bazı çocuklar okuldan eve gelir gelmez çantasını bırakıp hızla tuvalete koşar. Aileler de doğal olarak bunun normal bir alışkanlık mı yoksa bir işeme problemi mi olduğunu merak eder. Kısa cevap şu: Ara sıra olması normal olabilir, ama sık ve belirgin şekilde tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.
Çocuk gün içinde tuvaletini ertelemiş, okul tuvaletini kullanmak istememiş ya da oyuna ve derse dalıp idrarını uzun süre tutmuş olabilir. Bu durumda eve gelir gelmez tuvalete gitmesi tek başına hastalık anlamına gelmez. Ancak bu durum sürekli tekrar ediyorsa, çocuğun mesane alışkanlıklarında bozulma, idrar tutma davranışı ya da başka bir çocuk ürolojisi sorunu olabilir.
Bu davranış neden olur?
En sık nedenlerden biri çocuğun okulda tuvalete gitmeyi ertelemesidir. Bazı çocuklar okul tuvaletlerini temiz bulmaz, bazıları dersten çıkmak istemez, bazıları ise oyuna dalar ve mesane sinyallerini görmezden gelir. Bu durumda çocuk eve kadar idrarını tutar ve kapıdan girer girmez tuvalete koşar.
Bir diğer neden de “işemeyi erteleme alışkanlığı” dediğimiz durumdur. Bu çocuklar gün içinde tuvaleti son ana kadar bekletir. Zamanla bu davranış mesane düzenini bozabilir ve sıkışma hissi, ani tuvalet ihtiyacı, gündüz kaçırma ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir.
Her çocukta problem anlamına gelir mi?
Hayır. Bazen tamamen alışkanlığa bağlıdır ve ciddi bir sorun olmayabilir. Özellikle çocuk gün içinde yeterince su içmemişse ya da okulda tuvalete gitmek istemediyse, eve gelir gelmez tuvalete koşması anlaşılabilir bir durumdur.
Ancak bu durum günlük hale geldiyse, çocuk sürekli son anda tuvalete yetişiyorsa, bacak çaprazlama, çömelme, kendini sıkma gibi “idrar tutma hareketleri” yapıyorsa ya da kaçırmalar başladıysa artık yalnızca alışkanlık olarak düşünülmemelidir.
Hangi belirtiler eşlik ediyorsa dikkat edilmelidir?
Aşağıdaki durumlar varsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi uygun olur:
Gündüz idrar kaçırma
Çocuk tuvalete yetişemeden iç çamaşırını ıslatıyorsa, bu yalnızca geç kalma değil, mesane kontrolü sorunu da olabilir.
Sık idrara çıkma veya çok ani sıkışma
Çocuk gün içinde çok sık tuvalete gidiyorsa ya da aniden sıkışıp kendini tutmakta zorlanıyorsa mesane aşırı aktif çalışıyor olabilir.
İdrar yaparken yanma veya ağrı
Bu durumda idrar yolu enfeksiyonu gibi bir sorun araştırılmalıdır.
Kabızlık
Kabızlık, mesane üzerine baskı yaparak ani sıkışma ve kaçırmayı artırabilir. Çocuklarda idrar ve dışkı düzeni çoğu zaman birlikte değerlendirilir.
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
Okuldan eve kadar idrarını tutan çocuklarda enfeksiyon riski artabilir. Özellikle sık enfeksiyon öyküsü varsa bu alışkanlık önem kazanır.
Okul tuvaletini kullanmama neden önemlidir?
Bazı çocuklar sadece evde tuvalete gitmek ister. Bu durum başta masum görünebilir ama her gün tekrar ettiğinde mesane gereğinden fazla dolabilir. Uzun süreli idrar tutma, zamanla mesanenin normal çalışma düzenini bozabilir. Çocuk “son dakikacı” hale gelir ve bu durum kaçırma, sıkışma ve işeme bozukluklarına yol açabilir.
Özellikle öğretmenin de fark ettiği, çocuğun kendini tutmak için kıpırdandığı, bacak çaprazladığı ya da tuvaleti son anda kullandığı durumlarda aile ve okulun birlikte hareket etmesi faydalı olur.
Evde neler yapılabilir?
İlk adım, çocuğun tuvaleti ne kadar ertelediğini anlamaktır. Gün içinde düzenli su içmesini sağlamak ve belirli saatlerde tuvalete gitme alışkanlığı oluşturmak önemlidir. Çocuğun yalnızca sıkışınca değil, belli aralıklarla tuvalete gitmesi hedeflenir.
Okul döneminde öğretmenle konuşup tuvalet izni konusunda çocuğun rahatlatılması da işe yarayabilir. Ayrıca kabızlık varsa mutlaka düzeltilmelidir. Çünkü sadece mesaneyi değil, bağırsak düzenini de toparlamak gerekir.
Ne zaman doktora gidilmelidir?
Çocuğun okuldan her gün koşarak tuvalete gitmesi tek başına acil bir durum değildir; ancak şu durumlarda değerlendirme önerilir:
- Bu davranış sürekli hale geldiyse
- Gündüz idrar kaçırma varsa
- Gece yatak ıslatma eşlik ediyorsa
- İdrar yaparken yanma, ağrı veya kötü koku varsa
- Kabızlık belirginsa
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu olmuşsa
- Çocuk kendini tutmak için belirgin hareketler yapıyorsa
Ankara’da çocuklarda işeme bozukluğu, idrar tutma alışkanlığı, gündüz kaçırma ve eşlik eden çocuk ürolojisi sorunlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğumun okuldan gelir gelmez tuvalete gitmesi kötü bir şey mi?
Ara sıra oluyorsa şart değildir. Ama her gün tekrarlıyor ve çok son anda yetişiyorsa değerlendirilmelidir.
Bu durum idrar yolu enfeksiyonu yapar mı?
Uzun süre idrar tutma bazı çocuklarda enfeksiyon riskini artırabilir. Özellikle sık enfeksiyon öyküsü varsa önemlidir.
Okul tuvaletini kullanmamak normal mi?
Birçok çocuk okul tuvaletinden kaçınabilir. Ancak bu alışkanlık kalıcı hale gelirse mesane düzenini bozabilir.
Kabızlık bu durumu etkiler mi?
Evet. Kabızlık mesaneyi etkileyebilir ve ani sıkışma ile kaçırmayı artırabilir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43
Ankara Ticaret Merkezi B Blok
Çankaya / Ankara
Telefon: 0312 285 80 32
E-posta: info@yukselcemaygun.com
