Çocuklarda idrar kaçırma, mesane kontrolünün yaşa uygun şekilde sağlanamaması ve istemsiz idrar kaçırma ile seyreden bir durumdur. Tıbbi olarak enürezis veya üriner inkontinans başlığı altında değerlendirilir. Hem gündüz idrar kaçırma hem de gece yatak ıslatma çocukluk çağında görülebilir; ancak çocuğun yaşı, şikâyetin süresi ve eşlik eden belirtiler, bunun gelişimsel mi yoksa araştırılması gereken bir sorun mu olduğunu anlamada önemlidir.
Çoğu çocukta tuvalet eğitimi sürecinde ara sıra kaçırma görülebilir. Ancak 5 yaş civarında hâlâ belirgin kaçırmalar devam ediyorsa, özellikle gündüz de oluyorsa ya da daha önce kuru kalan çocuk yeniden kaçırmaya başladıysa değerlendirme gerekir. Gece ve gündüz şikâyetleri birlikte olan çocuklarda genellikle önce gündüz mesane kontrolü ele alınır.
Çocuklarda idrar kaçırma neden olur?
Çocuklarda idrar kaçırmanın tek bir nedeni yoktur. En sık nedenler arasında idrarı uzun süre tutma, tuvalete gitmeyi erteleme, dikkat dağınıklığına bağlı işeme alışkanlık bozukluğu, kabızlık ve mesane ile pelvik taban kaslarının uyumlu çalışmaması yer alır. Bazı çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu, yapısal idrar yolu problemleri veya sinir sistemi ile ilişkili durumlar da kaçırmaya yol açabilir.
Örnek olarak, oyun oynarken tuvaleti erteleyen bir çocuk idrarını çok uzun süre tutabilir. Bu durum zamanla mesane alışkanlığını bozabilir ve gündüz ani sıkışma, yetişemeden kaçırma ya da gece ıslatma şeklinde ortaya çıkabilir. Kabızlık da mesane üzerine baskı yaparak benzer tabloyu ağırlaştırabilir.
Hangi türleri vardır?
Çocuklarda idrar kaçırma genel olarak gündüz idrar kaçırma, gece yatak ıslatma ve her ikisinin birlikte görülmesi şeklinde değerlendirilebilir. Gece yatak ıslatma, yani nokturnal enürezis, okul çağında da görülebilir ve birçok çocukta zamanla düzelir. Gündüz kaçırma ise çoğu zaman işeme alışkanlığı bozukluğu, sıkışma, idrarı tutma davranışı ya da işeme disfonksiyonu ile ilişkilidir.
Bazı çocuklarda ise daha önce tamamen kuru olan dönemin ardından tekrar kaçırma başlayabilir. Bu tablo sekonder enürezis olarak değerlendirilir ve enfeksiyon, stres, kabızlık ya da yeni gelişen ürolojik bir neden açısından ayrıca incelenmelidir.
Hangi belirtiler önemlidir?
Sadece iç çamaşırını ıslatma değil, sık tuvalete gitme, aniden sıkışma, idrarını tutmak için bacak çaprazlama veya çömelme gibi tutma manevraları, idrar akımında düzensizlik, idrar yaparken zorlanma ve dışkı kaçırma gibi eşlik eden belirtiler de önemlidir. Bu bulgular, altta yatan bir işeme bozukluğunu düşündürebilir.
Ayrıca ağrı veya yanma ile idrar yapma, kötü kokulu idrar, ateş, idrarda kan, sırt-yan ağrısı ya da sürekli damla damla kaçırma gibi bulgular varsa yalnızca “alışkanlık sorunu” düşünülmemeli; enfeksiyon veya başka bir ürolojik neden açısından değerlendirme yapılmalıdır.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Çocuk 5 yaşını geçmiş olmasına rağmen düzenli kaçırma sürüyorsa, gündüz ve gece birlikte idrar kaçırma varsa, daha önce kuru kalan çocuk yeniden kaçırmaya başladıysa ya da ağrı, ateş, idrarda kan, sık enfeksiyon gibi belirtiler eşlik ediyorsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi gerekir. Özellikle gündüz kaçırma, işeme sırasında zorlanma ve kabızlık birlikteyse ayrıntılı inceleme daha önemlidir.
Ankara’da çocuklarda idrar kaçırma değerlendirmesi; işeme bozukluğu, enfeksiyon, reflü, kabızlık ve altta yatabilecek diğer çocuk ürolojisi nedenleri açısından Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından planlanmaktadır.
Tanı nasıl konur?
Tanıda ilk adım ayrıntılı öykü almaktır. Kaçırmanın gündüz mü gece mi olduğu, ne kadar süredir devam ettiği, daha önce kuru dönem olup olmadığı, kabızlık varlığı ve idrar yolu enfeksiyonu öyküsü önemlidir. Muayeneye ek olarak genellikle idrar tahlili istenir; gerekirse idrar kültürü, ultrason ve bazı çocuklarda ileri işeme değerlendirmeleri planlanabilir.
Aileden bazen sıvı tüketimi, tuvalet sıklığı ve kaçırma zamanlarını içeren bir işeme günlüğü tutması da istenir. Bu kayıtlar tedaviyi planlarken oldukça yardımcı olabilir.
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavi altta yatan nedene göre değişir. Birçok çocukta ilk basamak; düzenli tuvalet alışkanlığı kazandırmak, idrarı tutmayı azaltmak, sıvı tüketimini gün içine yaymak ve kabızlığı düzeltmektir. Gündüz kaçırmada çocuğun 2-3 saatte bir tuvalete gitmesini sağlamak, tedavinin temel parçalarından biridir. Bazı çocuklarda alarm tedavisi, pelvik taban eğitimi veya ilaç tedavisi de gerekebilir.
Önemli bir nokta da aile yaklaşımıdır. Çocuğu kuru kaldığı için değil, programa uyduğu için ödüllendirmek önerilir. Çünkü çocuk çoğu zaman kaçırmayı isteyerek yapmaz; utanma ve suçlanma tedaviyi zorlaştırabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda idrar kaçırma kaç yaşına kadar normal?
Tuvalet eğitimi döneminde ara sıra kaçırma sık görülebilir. Ancak 5 yaş civarında devam eden kaçırmalar değerlendirme gerektirebilir; özellikle gündüz kaçırma varsa daha dikkatli olunmalıdır.
Kabızlık idrar kaçırmaya neden olur mu?
Evet. Kabızlık mesane üzerine baskı yapabilir ve işeme düzenini bozarak kaçırmayı artırabilir. Bu yüzden tedavide kabızlığın düzeltilmesi önemlidir.
Gece yatak ıslatma ile gündüz kaçırma aynı şey midir?
Hayır. Gece yatak ıslatma ve gündüz kaçırma farklı şekillerde değerlendirilebilir. Birlikte görülebilirler ama nedenleri ve tedavi planı her çocukta aynı değildir.
Çocuklarda idrar kaçırma psikolojik midir?
Tek başına psikolojik bir durum olarak düşünülmez. Stres bazı çocuklarda tabloyu artırabilir; ancak çoğu çocukta mesane alışkanlığı, kabızlık, enfeksiyon veya işeme bozukluğu gibi nedenler de araştırılmalıdır.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43
Ankara Ticaret Merkezi B Blok
Çankaya / Ankara
Telefon: 0312 285 80 32
E-posta: info@yukselcemaygun.com
