Çocuklarda gündüz alt ıslatma, çocuğun uyanık olduğu saatlerde istemsiz olarak idrar kaçırmasıdır. Tuvalet eğitiminin henüz tamamlanmadığı küçük yaşlarda ara sıra yaşanan kazalar gelişim sürecinin parçası olabilir. Ancak çocuk 4-5 yaşını geçtiği halde gündüzleri düzenli olarak altını ıslatıyorsa, durumun nedenini araştırmak gerekir.
Gündüz alt ıslatma çoğu zaman çocuğun isteyerek yaptığı bir davranış değildir. Çocuğu suçlamak, utandırmak veya cezalandırmak sorunu çözmediği gibi tuvalet kaygısını artırabilir. İlk olarak kaçırmanın ne zaman olduğu, ne sıklıkta tekrarlandığı ve başka belirtilerin eşlik edip etmediği değerlendirilmelidir.
En sık neden idrarı uzun süre tutmaktır
Oyun oynayan, okulda tuvalete gitmek istemeyen veya tuvaleti kirli bulan çocuklar idrarını uzun süre bekletebilir. Çocuk sıkıştığını belli etmemek için bacaklarını çaprazlayabilir, çömelebilir, topuklarının üzerine oturabilir veya sürekli hareket edebilir.
Bu davranış zamanla mesanenin doğal boşalma düzenini bozabilir. Çocuk tuvalete gitmeyi son ana kadar ertelediğinde ani sıkışma başlar ve tuvalete yetişemeden kaçırabilir.
İdrarı uzun süre tutmak yalnızca kazalara yol açmaz. Mesanenin tam boşalmaması ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları açısından da risk oluşturabilir.
Aşırı aktif mesane gündüz kaçırmaya yol açabilir
Aşırı aktif mesanede çocuk aniden ve güçlü biçimde idrar yapma ihtiyacı hisseder. Tuvalete gitmek için yeterli zamanı olmayabilir. Bu çocuklar gün içinde çok sık idrara çıkabilir ve her seferinde az miktarda idrar yapabilir.
Ani sıkışmayla birlikte bacakları sıkma, genital bölgeyi tutma ve çömelme gibi davranışlar görülebilir. Kaçırma çoğunlukla tuvalete yetişmeye çalışırken yaşanır.
Aşırı aktif mesane her çocukta aynı şiddette değildir. Bazı çocuklarda yalnızca ara sıra iç çamaşırı ıslanırken, bazılarında günlük kazalar görülebilir.
Kabızlık mesanenin çalışmasını etkileyebilir
Çocuklarda gündüz alt ıslatmanın en önemli eşlikçilerinden biri kabızlıktır. Kalın bağırsakta biriken dışkı mesaneye baskı yapabilir, mesanenin kapasitesini azaltabilir ve tam boşalmasını zorlaştırabilir.
Çocuğun her gün büyük tuvaletini yapması kabız olmadığı anlamına gelmez. Dışkı sert ve büyükse, çocuk dışkısını tutuyorsa, tuvalette uzun süre oturuyorsa veya iç çamaşırına dışkı bulaşıyorsa kabızlık bulunabilir.
Mesane ve bağırsak birbirinden ayrı değerlendirilmemelidir. Kabızlık düzeltilmeden yalnızca idrar kaçırmaya yönelik tedavi uygulandığında istenen sonuç alınamayabilir.
İşeme bozukluğu nedir?
Normal işemede mesane kasılırken idrar çıkışını kontrol eden pelvik taban kaslarının gevşemesi gerekir. Bazı çocuklar ise idrar yaparken bu kasları gevşetmek yerine sıkar. Böylece idrar akımı kesintili hale gelir ve mesane tam boşalamayabilir.
Bu çocuklarda ıkınarak idrar yapma, kesik kesik akım, işemenin uzun sürmesi ve tuvaletten çıktıktan kısa süre sonra yeniden idrar ihtiyacı görülebilir. İç çamaşırında damla şeklinde ıslaklık da olabilir.
Çocuğun yaşı uygunsa üroflovmetri adı verilen işeme testi, idrar akımının şeklini değerlendirmede yararlı olabilir. Gerekli görüldüğünde test sırasında pelvik taban kaslarının çalışması da incelenebilir.
İdrar yolu enfeksiyonu alt ıslatmaya neden olabilir mi?
Evet. Daha önce gündüz kuru olan bir çocukta aniden kaçırma başlamışsa idrar yolu enfeksiyonu düşünülmelidir. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, kötü kokulu veya bulanık idrar, karın ağrısı ve ateş eşlik edebilir.
Ancak her alt ıslatma enfeksiyon anlamına gelmez. Enfeksiyon şüphesinde yalnızca belirtilere bakarak antibiyotik başlanmamalıdır. İdrar tahlili ve gerektiğinde uygun koşullarda alınmış idrar kültürü yapılmalıdır.
Tekrarlayan enfeksiyonlarda mesanenin tam boşalıp boşalmadığı, kabızlık ve idrar yollarında yapısal bir farklılık bulunup bulunmadığı araştırılabilir.
Tuvalet alışkanlıkları neden önemlidir?
Bazı çocuklar okul tuvaletini kullanmak istemez. Bazıları öğretmenden izin istemekten çekinir. Bazıları ise tuvalet temizliğiyle ilgili yoğun kaygı yaşar. Bu nedenle sabahtan eve dönene kadar idrarını tutabilir.
Böyle bir durumda sorun yalnızca mesanenin kendisinden kaynaklanmaz. Çocuğun günlük düzeni de belirtileri devam ettirir. Öğretmenle iş birliği yapılması, çocuğun belirli aralıklarla tuvalete gitmesine izin verilmesi ve tuvalet korkusunun ele alınması gerekebilir.
Çocuğa “İdrarın gelince git” demek her zaman yeterli olmaz. Çünkü bazı çocuklar mesanenin sinyallerini uzun süre görmezden gelmeye alışmıştır. Bu nedenle planlı tuvalet saatleri daha etkili olabilir.
Gülerken idrar kaçırma görülebilir mi?
Bazı çocuklarda yoğun kahkaha sırasında mesanenin büyük bölümü istemsiz olarak boşalabilir. Bu durum günlük sıkışma tipi kaçırmadan farklıdır. Çocuk diğer zamanlarda tamamen kuru olabilir ancak gülerken kontrolünü kaybedebilir.
Her gülme sırasında birkaç damla kaçırma aynı anlama gelmez. Kaçırmanın yalnızca kahkahayla ilişkili olup olmadığı, miktarı ve diğer işeme belirtileri ayrıntılı biçimde sorgulanmalıdır.
Vajinal işeme kız çocuklarında ıslanmaya neden olabilir
Bazı kız çocuklarında idrar yaparken bacakların yeterince açılmaması nedeniyle idrar vajina bölgesinde birikebilir. Çocuk tuvaletten kalktıktan birkaç dakika sonra bu idrar dışarı çıkar ve iç çamaşırını ıslatır.
Bu durumda çocuk aslında tuvalete yetişememiş değildir. Islaklık genellikle işemeden kısa süre sonra oluşur. Tuvalette doğru oturma pozisyonunun öğretilmesi çoğu çocukta belirgin rahatlama sağlayabilir.
Sürekli damlama yapısal bir sorunu düşündürebilir
Çocuk gün boyunca hiç kuru kalmıyor ve sürekli damla damla idrar kaçırıyorsa durum yalnızca işeme alışkanlığıyla açıklanmayabilir. İdrar kanalının normalden farklı bir yere açılması gibi doğumsal anatomik sorunlar araştırılmalıdır.
Özellikle kız çocuklarında normal şekilde tuvalete idrar yapmasına rağmen iç çamaşırının sürekli ıslak olması, ektopik üreter adı verilen yapısal bir farklılığı düşündürebilir. Erkek çocuklarda zayıf akım, ıkınma ve sürekli damlama varsa idrar çıkışını etkileyen doğumsal tıkanıklıklar araştırılabilir.
Bu tür tablolar sık değildir. Ancak kesintisiz ıslaklık varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Sinir sistemiyle ilgili sorunlar araştırılır mı?
Çocukların büyük bölümünde gündüz alt ıslatma işlevsel nedenlerle ortaya çıkar. Daha nadiren omurilik ve sinir sistemiyle ilgili hastalıklar mesane kontrolünü etkileyebilir.
Bel veya kuyruk sokumu bölgesinde çukur, kabarıklık, yoğun kıllanma ya da renk değişikliği; yürüme bozukluğu, bacaklarda güçsüzlük ve dışkı kontrolüyle ilgili sorunlar varsa nörolojik değerlendirme gerekebilir.
Muayenede yalnızca karın ve genital bölgeye değil, bel bölgesine, bacaklara, yürüme biçimine ve reflekslere de bakılmasının nedeni budur.
Şeker hastalığı alt ıslatmaya yol açabilir mi?
Daha önce kuru olan bir çocukta aniden sık idrara çıkma ve alt ıslatma başladıysa, özellikle aşırı susama ve kilo kaybı da varsa diyabet açısından değerlendirme gerekir.
Bu durumda çocuk yalnızca tuvalete yetişemediği için kaçırmıyor olabilir. Vücut fazla şekeri idrarla uzaklaştırmaya çalıştığı için idrar miktarı belirgin biçimde artabilir.
Aşırı susama, çok miktarda idrar yapma, halsizlik ve kilo kaybı varsa beklenmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Psikolojik etkenler gündüz alt ıslatmaya neden olur mu?
Stres, okul değişikliği, aile içindeki önemli değişiklikler veya kaygı belirtileri idrar kaçırmayı etkileyebilir. Ancak çocukta gündüz alt ıslatma olduğunda ilk açıklama olarak psikolojik nedenlere yönelmek doğru değildir.
Önce idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık, işeme alışkanlıkları ve mesane fonksiyonu değerlendirilmelidir. Psikolojik destek gerekiyorsa ürolojik değerlendirmeyle birlikte yürütülebilir.
Çocuğun alt ıslatmayı bilerek yaptığı varsayılmamalıdır. Utandırılmak ve arkadaşlarının yanında konuşulmak belirtilerin ağırlaşmasına neden olabilir.
Gündüz alt ıslatma nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar. Çocuğun kaç yaşında olduğu, kaçırmanın ne zaman başladığı, hangi saatlerde gerçekleştiği ve gün içinde kaç kez tuvalete gittiği sorgulanır. Ani sıkışma, yanma, zayıf akım, ıkınma ve gece alt ıslatma gibi diğer belirtiler de kaydedilir.
Dışkılama alışkanlıkları ayrıca değerlendirilir. Fizik muayenede karın, genital bölge, bel ve gerektiğinde sinir sistemiyle ilgili işaretler incelenir.
İdrar tahlili ve enfeksiyon şüphesinde idrar kültürü istenebilir. Seçilmiş çocuklarda böbrek ve mesane ultrasonu, işeme sonrası kalan idrar ölçümü ve üroflovmetri yapılabilir.
Her çocukta bütün testlerin yapılması gerekmez. İnceleme planı, öykü ve muayene bulgularına göre oluşturulur.
İşeme ve sıvı çizelgesi ne işe yarar?
Aileden birkaç gün boyunca çocuğun ne zaman sıvı içtiğini, ne zaman idrara çıktığını ve hangi saatlerde kaçırdığını kaydetmesi istenebilir. Dışkılama günleri ve dışkının yapısı da çizelgeye eklenebilir.
Bu kayıt, çocuğun çok sık mı yoksa çok seyrek mi idrara çıktığını gösterir. Kaçırmanın okul saatlerinde mi, oyun sırasında mı veya işemeden hemen sonra mı gerçekleştiğini anlamaya yardımcı olur.
Hafızaya dayalı anlatımda gözden kaçan birçok ayrıntı, işeme çizelgesinde görünür hale gelir. Kişiye özel tedavi planı hazırlanırken bu bilgiler oldukça değerlidir.
Tedavide ilk adım nedir?
Tedavi nedenine göre değişir. İşlevsel gündüz alt ıslatmada ilk basamak çoğunlukla mesane ve bağırsak alışkanlıklarının düzenlenmesidir. Çocuğun yaklaşık 2-3 saatlik aralıklarla tuvalete gitmesi, idrarını acele etmeden tamamlaması ve gün içinde düzenli sıvı alması sağlanabilir.
Kabızlık varsa aynı anda tedavi edilmelidir. Tuvalette doğru oturma pozisyonu, ayakların desteklenmesi ve işeme sırasında pelvik taban kaslarının gevşetilmesi önemlidir.
Bazı çocuklarda pelvik taban eğitimi, biyofeedback veya ilaç tedavisi gerekebilir. Ancak her gündüz alt ıslatma yaşayan çocuğa aynı ilaç verilmez. Önce kaçırmanın tipi belirlenmelidir.
Hangi durumlarda çocuk ürolojisine başvurulmalı?
Çocuk 4-5 yaşını geçtiği halde gündüzleri düzenli olarak altını ıslatıyorsa değerlendirme planlanabilir. Daha önce uzun süre kuru kalan bir çocukta yeniden kaçırma başlaması da araştırılmalıdır.
Sürekli damlama, idrar akımında zayıflık, ıkınarak işeme, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu ve belirgin kabızlık varsa başvuru ertelenmemelidir. Aşırı susama, kilo kaybı, ateş, bel ağrısı veya genel durumda bozulma eşlik ediyorsa daha hızlı değerlendirme gerekir.
Ankara’da çocuklarda gündüz alt ıslatma, işeme bozuklukları, kabızlıkla ilişkili mesane sorunları ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklar kaç yaşına kadar gündüz altını ıslatabilir?
Tuvalet kontrolünün gelişme zamanı çocuktan çocuğa değişebilir. Ancak çocukların büyük bölümü 4 yaş civarında gündüz kuru kalmaya başlar; 4-5 yaş sonrasında devam eden düzenli kaçırma değerlendirilmelidir.
Gündüz alt ıslatma çocuğun tembelliğinden mi olur?
Hayır. Çocuklar çoğu zaman isteyerek kaçırmaz. İdrarı erteleme, aşırı aktif mesane, kabızlık ve işeme bozukluğu gibi nedenler araştırılmalıdır.
Kabızlık düzelince idrar kaçırma geçer mi?
Bazı çocuklarda belirgin biçimde azalabilir. Ancak her çocukta tek neden kabızlık olmadığı için mesane alışkanlıklarının da değerlendirilmesi gerekir.
Gündüz alt ıslatma için ilaç kullanılır mı?
Bazı durumlarda kullanılabilir. İlaç kararı kaçırmanın tipi, muayene ve test sonuçlarına göre verilmelidir.
Çocuk ne sıklıkta tuvalete gitmeli?
Birçok çocuk için yaklaşık 2-3 saatte bir planlı tuvalete gitmek yararlı olabilir. Çocuğun sıvı tüketimi ve günlük düzenine göre plan kişiselleştirilmelidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
