Çocuğun idrar yaparken yanma söylemesi küçük bir ayrıntı gibi görülmemelidir. Her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ama “biraz su içsin geçer” diye beklemek de çoğu durumda doğru olmaz.
Çünkü bu yakınma, çocuk ürolojisinde sık gördüğümüz birkaç farklı durumun ortak belirtisidir. En sık nedenlerden biri idrar yolu enfeksiyonudur. Ama tek neden bu değildir. Dış genital bölgede tahriş, kabızlık, işeme bozukluğu, sünnet derisi sorunları ve bazı çocuklarda idrarın çok yoğun olması da benzer şikâyet yapabilir.
Burada asıl soru şudur: Çocuk sadece yanma mı söylüyor, yoksa buna sık idrara çıkma, kötü koku, ateş, karın ağrısı ya da idrar kaçırma da eşlik ediyor mu? Değerlendirme bu ayrımla başlar.
En sık nedenlerden biri idrar yolu enfeksiyonudur
Bizim ilk düşündüğümüz nedenlerden biri budur. Özellikle yanmaya sık idrara çıkma, damla damla işeme, kötü kokulu idrar, alt karın ağrısı ya da ateş eşlik ediyorsa idrar yolu enfeksiyonu daha güçlü düşünülmelidir.
Burada ailelerin en sık yaptığı hata, her yanmayı enfeksiyon sanmaktır. Bu doğru değildir. Ama yanmayı enfeksiyon ihtimalinden tamamen koparmak da doğru değildir. Özellikle daha önce enfeksiyon geçiren çocuklarda bu belirti daha dikkatli ele alınmalıdır.
Dış bölgede tahriş de yanma yapabilir
Özellikle kız çocuklarında dış genital bölgede tahriş, sabun-irritasyonu, hassasiyet ya da vulvovajinal sorunlar yanma hissine yol açabilir. Burada sorun mesanenin içinde değil, daha çok dış bölgede olabilir.
Sert sabunlar, köpüklü banyo ürünleri, uzun süre ıslak mayo ile kalmak ya da yanlış temizlik alışkanlıkları bu tabloyu artırabilir. Böyle durumlarda yalnızca antibiyotik düşünmek çoğu zaman yanlış olur. Sebebi bulmadan ilaç başlamak, sorunu çözmek yerine uzatır.
Kabızlık düşündüğünüzden daha önemli olabilir
Bu bağlantı aileler tarafından sık gözden kaçırılır. Oysa çocuklarda bağırsak doluluğu mesaneyi doğrudan etkileyebilir. Kabız çocuk daha sıkışık hisseder, idrarını tam boşaltamaz ve bazen yanma da tarif eder.
Biz burada net bir şey söyleriz: Çocukta işeme şikâyeti varsa, kaka düzeni mutlaka sorgulanmalıdır. Çocuk birkaç günde bir dışkılıyorsa, dışkısı sertse ya da tuvaleti bilerek bekletiyorsa, sadece idrara odaklanmak eksik kalır. Kabızlık düzelmeden işeme yakınmaları çoğu durumda tam düzelmez.
İdrarı bekleten çocuklarda da yanma olabilir
Okul çağında bunu çok görürüz. Çocuk derste tuvalete gitmek istemez, oyun oynarken erteler ya da okul tuvaletini kullanmaktan kaçınır. Sonra idrarını uzun süre tutar. Bu durum mesaneyi tahriş eder, işeme düzenini bozar ve bazı çocuklarda yanma hissine yol açabilir.
Bir çocuk gün içinde çok az tuvalete gidiyor ama eve gelir gelmez koşarak tuvalete gidiyorsa burada yalnızca “alışkanlık” demek yeterli olmaz. İdrar tutma davranışı zamanla mesane sorunlarının kapısını açabilir.
Erkek çocuklarda sünnet derisi ve idrar deliği de etkili olabilir
Sünnetsiz erkek çocuklarda sünnet derisinin dar olması, iltihaplanması ya da tahriş olması işeme sırasında yanmaya neden olabilir. Sünnetli çocuklarda ise daha nadir de olsa idrar deliğinde daralma gibi durumlar yanma, ince akım ve zorlanma ile kendini gösterebilir.
Burada mesele yalnızca “çocuk yanıyor diyor” değildir. İdrar akımı da önemlidir. İnce akım, yukarı doğru fırlayan işeme ya da belirgin zorlanma eşlik ediyorsa, sadece enfeksiyon düşünmek doğru olmaz.
Hangi durumda beklememek gerekir?
Yanma hafif ve kısa süreli olabilir. Ama bazı eşlik eden bulgular tabloyu değiştirir.
- Ateş varsa,
- İdrarda kan görülüyorsa,
- İdrar bulanık ya da çok kötü kokuluysa,
- Çocuk çok sık tuvalete gidiyorsa,
- Karın, yan ya da sırt ağrısı eşlik ediyorsa,
- Yeni gündüz kaçırma ya da gece kaçırma başladıysa,
değerlendirmeyi geciktirmemek gerekir.
Çünkü yanma bazen basit bir tahrişten değil, böbreğe kadar uzanabilecek bir enfeksiyondan kaynaklanabilir.
Tanı nasıl konur?
Burada en önemli araç doğru alınmış idrar örneğidir. İdrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü ile gerçekten enfeksiyon olup olmadığı anlaşılır. Yalnızca ev tipi testlerle ya da tahmine göre karar vermek çoğu durumda yeterli değildir.
Bizim yaklaşımımız basittir: Yanma varsa, tahmin değil kanıt isteriz. Çünkü aynı şikâyet, farklı nedenlerden çıkabilir.
Evde ne yapılmalı?
İlk yapılacak şey çocuğu dikkatle gözlemlemektir. Ne kadar su içiyor? Ne kadar sık işiyor? Dışkısı nasıl? Ateşi var mı? Dış bölgede kızarıklık ya da tahriş var mı?
İkinci adım, çocuğu zorlamadan ama şikâyeti ciddiye almaktır. “Abartıyorsun” demek iyi bir yaklaşım değildir. Aynı şekilde rastgele antibiyotik başlamak da doğru olmaz. Kısa süreli hafif şikâyetlerde su tüketimi artırılabilir, tahriş edici ürünler bırakılabilir. Ama tablo sürüyorsa muayene gerekir.
Ankara’da çocuklarda idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, işeme bozukluğu ve tekrarlayan enfeksiyonların değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda idrar yaparken yanmanın en sık nedeni nedir?
En sık nedenlerden biri idrar yolu enfeksiyonudur. Ama tahriş, kabızlık ve işeme bozukluğu da benzer yakınma yapabilir.
Yanma varsa hemen antibiyotik gerekir mi?
Hayır. Önce neden netleştirilmelidir. Her yanma enfeksiyon değildir.
Kabızlık gerçekten yanma yapar mı?
Dolaylı olarak evet. Kabızlık mesaneyi etkileyebilir ve işeme düzenini bozarak yanma hissini artırabilir.
Kız çocuklarında dış bölge tahrişi yanma yapar mı?
Evet. Sabun, tahriş, nem ve hassasiyet buna neden olabilir.
Hangi durumda hızlı değerlendirme gerekir?
Yanmayla birlikte ateş, kanlı idrar, belirgin ağrı, kusma ya da sırt-yan ağrısı varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
