Evet, bazıları etkileyebilir. Ama her çocukluk çağı hastalığı için böyle bir riskten söz etmeyiz.
Burada en sık yapılan hata, iki uçtan birine gitmektir. Bir grup aile en küçük sorunda ileride kısırlık korkusuna kapılır. Diğer grup ise “çocuklukta olan şey çocuklukta kalır” diye düşünür. İkisi de her durumda doğru değildir. Asıl mesele, hangi hastalığın, ne kadar süreyle, hangi yaşta ve nasıl tedavi edildiğidir.
Biz bu konuda net konuşuruz: Çocuklukta geçirilen bazı hastalıklar ve bazı tedaviler, özellikle erkek çocuklarda ileride üreme sağlığını etkileyebilir. Ama bu risk her çocukta aynı değildir. Çoğu çocukta da böyle bir sonuç gelişmez.
Her çocukluk hastalığı doğurganlığı etkilemez
Önce bunu ayıralım. Sıradan üst solunum yolu enfeksiyonları, kısa süreli ateşli hastalıklar ya da geçici çocukluk rahatsızlıkları tek başına ileride çocuk sahibi olmayı bozmaz.
Risk yaratan durumlar daha özeldir. Özellikle testisi doğrudan etkileyen hastalıklar, uzun süre tedavi edilmeyen bazı doğumsal problemler, testisin kanlanmasını bozan acil tablolar ve çocukluk çağı kanser tedavileri bu başlıkta daha dikkatli ele alınır.
Burada sorulması gereken doğru soru şu: Bu hastalık üreme organını ya da hormon düzenini etkileyen bir hastalık mı?
İnmemiş testis neden önemlidir?
İnmemiş testis, çocukluk çağında ileride doğurganlığı etkileyebilecek en bilinen durumlardan biridir. Çünkü testisin torbada bulunması gerekir. Torba, testis için daha uygun ısı ortamını sağlar. Testis uzun süre kasıkta ya da karın içinde kalırsa, gelişimi olumsuz etkilenebilir.
Bu yüzden inmemiş testis “nasıl olsa iner” diye yıllarca bekletilecek bir durum değildir. Erken tanı ve zamanında tedavi, testisin sağlığını korumak açısından önemlidir. Burada asıl mesele sadece testisi yerine indirmek değil, onun işlevini korumaktır.
Testis torsiyonu neden acildir?
Testis torsiyonu, testisin kendi etrafında dönerek kan akışını bozduğu acil bir durumdur. Bu tablo saatlerle yarışır. İlk saatlerde müdahale edilirse testis çoğu zaman kurtarılabilir. Ama gecikirse testis dokusu kalıcı zarar görebilir.
İşte bu yüzden çocukta ani başlayan şiddetli testis ağrısı sadece o anki ağrı olarak görülmez. Geç kalınırsa, ileride testis hacmi ve fonksiyonu etkilenebilir. Bu da doğurganlık üzerinde sonuç doğurabilir.
Biz burada açık söyleriz: Testis torsiyonunda beklemek, çoğu durumda sadece bugünü değil, ileriyi de riske atar.
Kabakulak her zaman kısırlık yapar mı?
Hayır. Ama bazı özel durumlarda risk oluşturabilir.
Kabakulak çocukluk çağında sık konuşulan hastalıklardan biridir. Eğer hastalık testisi etkileyen orşit tablosuna yol açarsa, özellikle ergenlik döneminde ya da sonrasında, testis dokusunda hasar gelişebilir. Bu durum her çocukta olmaz. Ama ağır testis tutulumu olduğunda ileride üreme kapasitesi etkilenebilir.
Burada önemli olan şu: Kabakulak geçirmek tek başına otomatik olarak kısırlık demek değildir. Risk, özellikle testis iltihabı eşlik ettiğinde artar.
Çocukluk çağı kanser tedavileri neden ayrıca değerlendirilir?
Çünkü burada hastalığın kendisinden çok, tedavinin etkisi öne çıkabilir. Kemoterapi, radyoterapi ve bazı cerrahiler hem erkek hem kız çocuklarda ileride doğurganlığı etkileyebilir. Bu etki tedavinin türüne, dozuna ve uygulandığı bölgeye göre değişir.
Özellikle karın, pelvis, omurga veya beyin bölgesini ilgilendiren tedaviler ileride hormon düzeni ve üreme fonksiyonları üzerinde kalıcı iz bırakabilir. Burada her hastaya aynı şey söylenmez. Ama çocukluk çağı kanser tedavisi almış bireylerde uzun dönem takip gerçekten önemlidir.
Bizim yaklaşımımız nettir: Kanser tedavisi bitince süreç bitmiş sayılmaz. Bazı çocuklarda asıl uzun dönem plan oradan sonra başlar.
Tek testis zarar görürse mutlaka kısırlık olur mu?
Hayır. Bu da çok sık yanlış bilinir.
Bir testisin zarar görmesi ya da alınması, her zaman çocuk sahibi olamama anlamına gelmez. Sağlam kalan diğer testis çoğu zaman görevi büyük ölçüde üstlenebilir. Yine de burada rahatlatıcı cümleler kurarken dikkatli olmak gerekir. Çünkü işlevin gerçekten nasıl etkilendiği, kişiden kişiye değişir.
Yani tek testisle baba olunabilir. Ama bunu otomatik ve garantili bir cümle gibi kurmak doğru olmaz.
Kız çocuklarında da benzer riskler olur mu?
Evet, olabilir. Özellikle çocukluk çağı kanser tedavileri, bazı hormonal bozukluklar, yumurtalık dokusunu etkileyen cerrahiler ve nadir doğumsal durumlar kız çocuklarında da ileride doğurganlığı etkileyebilir.
Ama bu başlıkta yine aynı şeyi söylemek gerekir: Her çocukluk hastalığı değil, belirli hastalıklar ve belirli tedaviler önemlidir.
Aileler ne yapmalı?
Öncelikle gereksiz korku üretmemeli. Ama gerçekten önemli başlıkları da ertelememeli. İnmemiş testis, ani testis ağrısı, ağır testis enfeksiyonu, çocukluk çağı kanser tedavisi öyküsü ya da genital gelişimle ilgili doğumsal farklılıklar varsa bunlar uzun vadeli bakış gerektirir.
Biz ailelere genelde şu soruyu sorarız: Şu an görünen sorun çözüldü mü, yoksa sadece akut dönem mi geçti?
Bu soru önemlidir. Çünkü bazı hastalıklar çocuklukta biter. Bazıları ise takip ister.
Ankara’da çocuklarda inmemiş testis, testis torsiyonu, çocukluk çağı testis hastalıkları ve ileride üreme sağlığını etkileyebilecek çocuk ürolojisi durumlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Her çocukluk hastalığı ileride kısırlık yapar mı?
Hayır. Sadece bazı özel hastalıklar ve bazı tedaviler bu riski taşıyabilir.
İnmemiş testis tedavi edilmezse ne olur?
Uzun süre torbada olmayan testis gelişimsel olarak etkilenebilir. Bu nedenle zamanında değerlendirme önemlidir.
Testis torsiyonu geçiren çocuk ileride mutlaka sorun yaşar mı?
Hayır. Erken müdahale edilirse testis korunabilir. Gecikirse risk artar.
Kabakulak geçirmek doğrudan kısırlık demek midir?
Hayır. Özellikle testis iltihabı gelişirse risk oluşabilir. Her çocuk için aynı sonucu vermez.
Çocukluk çağı kanser tedavisi görenler ileride çocuk sahibi olabilir mi?
Bazıları olabilir, bazıları için risk artabilir. Bu tamamen tedavinin türüne ve etkisine bağlıdır. Bu yüzden uzun dönem takip önemlidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
