Gece alt ıslatma, ailelerin sandığından daha yaygın bir durumdur. Yine de en çok konuşulan değil, en çok utanılan başlıklardan biridir. Sorun da tam burada başlar. Utanılan konu geç değerlendirilir. Geç değerlendirilen konu da gereksiz yere büyür.
Biz bu konuda net bir yerde dururuz: Gece alt ıslatma, çoğu çocukta bir “istek” değil, bir gelişim ve mesane kontrolü meselesidir. Bu yüzden çocuğu suçlamak çoğu durumda işe yaramaz. Hatta tabloyu ağırlaştırabilir.
Peki aileler en çok nerede yanılıyor?
Yanlış 1: “Gece altına yapan çocuk tembeldir”
Bu doğru değil. Çocuklar gece altını ıslatmayı seçmez. Çoğu çocukta mesele, uykuda mesane doluluğunu fark edememek, gece idrar üretiminin fazla olması ya da mesane kapasitesinin henüz tam olgunlaşmamasıdır.
Başka bir deyişle, bu davranış çoğu zaman “istememek” değil, “kontrol edememek” ile ilgilidir. Eğer aile meseleyi karakter sorunu gibi görürse, çocuk hem utanır hem de yardım istemekten uzaklaşır.
Şunu sormak gerekir: Çocuk gerçekten inat mı ediyor, yoksa gece vücudundan gelen sinyali henüz yönetemiyor mu?
Çoğu durumda ikinci cevap daha doğrudur.
Yanlış 2: “5 yaşından sonra da tamamen normal, hiç bakmaya gerek yok”
Bu da eksik bir cümledir.
Gece alt ıslatma 5 yaşından önce sık görülür. 5 ile 7 yaş arasında da birçok çocukta devam edebilir. Ama 5 yaşını geçmiş bir çocukta düzenli şekilde sürüyorsa artık değerlendirme mantıklıdır. Özellikle 7 yaşından sonra devam eden, daha önce düzelmişken yeniden başlayan ya da gündüz şikâyetleriyle birlikte görülen alt ıslatma için beklemek iyi bir plan değildir.
Biz burada keskin bir korku dili kullanmayız. Ama “nasıl olsa büyür geçer” yaklaşımını da otomatik olarak doğru bulmayız. Çünkü bazı çocuklarda altta kabızlık, işeme bozukluğu, idrar yolu enfeksiyonu ya da uykuyla ilişkili başka bir sorun olabilir.
Yanlış 3: “Akşam suyu tamamen kesersek sorun çözülür”
Bu yaklaşım çoğu zaman işe yaramaz.
Evet, akşam geç saatlerde aşırı sıvı almak gece kaçırmayı artırabilir. Ama gün boyu yetersiz sıvı alan çocukta mesane düzeni de bozulabilir. Biz tamamen susuz bırakmayı değil, sıvıyı gün içine doğru yaymayı daha doğru buluruz.
Pratik gözlem şudur: Bazı çocuklar gün boyu az içer, akşam eve gelince ya da yatmadan kısa süre önce yüklenir. Sorun çoğu zaman su içmek değil, suyu yanlış zamanlamaktır.
Yanlış 4: “Ceza verirsek bırakır”
Bu yaklaşım zarar verir.
Gece alt ıslatma nedeniyle çocuğu utandırmak, kızmak, kardeşleriyle kıyaslamak ya da cezalandırmak çoğu durumda hiçbir tedavi değeri taşımaz. Tam tersine, kaygıyı artırabilir. Kaygı da bazı çocuklarda tabloyu daha dirençli hale getirebilir.
Biz burada aileye hep aynı şeyi söyleriz: Kuru geceyi değil, doğru rutini övün. Tuvalete yatmadan önce gitmesini, alarmı kullanmasını, çarşaf değişimine utanmadan katılmasını destekleyin. Kontrol hissi kurmak, baskı kurmaktan daha etkilidir.
Yanlış 5: “İlaç varsa başka hiçbir şeye gerek yok”
Bu da tam doğru değil.
Bazı çocuklarda ilaç tedavisi işe yarar. Özellikle desmopressin gibi seçenekler, uygun yaşta ve doğru hastada gece idrar üretimini azaltarak fayda sağlayabilir. Ama bu her çocuk için ilk ve tek çözüm değildir. Alarm tedavisi birçok çocukta daha kalıcı sonuç verebilir. Üstelik kabızlık, gündüz sıkışma, idrar kaçırma ya da horlama gibi eşlik eden durumlar varsa, yalnızca ilaç vermek çoğu zaman eksik kalır.
Biz tedaviyi reçete ile değil, tabloyla kurarız. Her çocuk aynı değildir.
Yanlış 6: “Kabızlığın gece alt ıslatma ile ilgisi yok”
İlgisi vardır. Hem de düşündüğünüzden daha fazla.
Kabızlık, mesaneye baskı yapabilir. Çocuk gündüz sıkışabilir, idrarını tam boşaltamayabilir ve gece alt ıslatma da artabilir. Bu yüzden gece kaçıran çocukta kaka düzeni mutlaka sorgulanmalıdır. Çocuk her gün tuvalete gidiyor diye kabız değildir sanmak da yanlıştır. Sert dışkılama, bekletme, zorlanma ve iç çamaşırına dışkı lekesi de kabızlık lehinedir.
Biz şu cümleyi açık kurarız: Kabızlık çözülmeden gece alt ıslatmanın tam düzelmesini beklemek çoğu durumda gerçekçi değildir.
Yanlış 7: “Sadece gece oluyorsa önemli değildir”
Bazen doğru, bazen değil.
Sadece gece olan alt ıslatma daha masum seyredebilir. Ama gündüz de kaçırma varsa, çocuk çok sık tuvalete gidiyorsa, idrar yaparken yanma oluyorsa, horlama eşlik ediyorsa ya da daha önce kuru kalıp sonradan yeniden başladıysa tabloyu daha ciddiye alırız.
Asıl belirleyici şey, gece alt ıslatmanın yalnız gelmemesidir. Yanına başka belirtiler ekleniyorsa, bu çocuk sıradan “bekleyelim” grubunda olmayabilir.
Aile ne yapmalı?
İlk yapılacak şey, çocuğu suçlamadan tabloyu gözlemlemektir. Kaç gece oluyor? Gündüz şikâyeti var mı? Kabızlık eşlik ediyor mu? Horlama var mı? Daha önce kuru kalmış mıydı? Bunlar boş ayrıntılar değildir. Tanının yarısı bu sorulardadır.
İkinci adım, düzen kurmaktır. Akşam sıvısını ölçülü hale getirmek, yatmadan önce tuvalet alışkanlığı oluşturmak ve kabızlığı ciddiye almak çoğu durumda başlangıç için doğru zemini sağlar. Sorun sürüyorsa çocuk ürolojisi ya da çocuk sağlığı değerlendirmesi gerekir.
Ankara’da gece alt ıslatma, gündüz işeme bozuklukları, kabızlıkla ilişkili mesane sorunları ve çocuk ürolojisi değerlendirmeleri Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gece alt ıslatma kaç yaşına kadar normal sayılır?
5 yaş öncesinde sık görülür. 5 yaşından sonra düzenli sürüyorsa değerlendirme gerekir; 7 yaş sonrası daha dikkatli ele alınır.
Çocuğu gece kaldırıp tuvalete götürmek doğru mu?
Geçici olarak işe yarayabilir. Ama bu tek başına kalıcı tedavi değildir.
Alarm tedavisi gerçekten işe yarar mı?
Uygun çocukta evet. Sabır ister ama çoğu durumda etkili ve öğretici bir yöntemdir.
Horlama gece alt ıslatma ile ilişkili olabilir mi?
Evet. Bazı çocuklarda uykuyla ilişkili solunum sorunları gece alt ıslatmaya eşlik edebilir.
Gece alt ıslatma psikolojik midir?
Her zaman değil. Stres etkileyebilir ama çoğu çocukta önce mesane, bağırsak ve işeme düzeni değerlendirilmelidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
