Çocuk ürolojisi; bebeklerin, çocukların ve ergenlerin böbrekleri, idrar yolları, mesanesi ve genital organlarıyla ilgili hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenen uzmanlık alanıdır. Doğum öncesi ultrasonda fark edilen böbrek genişlemesinden ergenlik dönemindeki varikosele kadar geniş bir hasta grubunu kapsar.
Çocuk ürolojisini erişkin ürolojisinin küçültülmüş hali gibi düşünmek doğru değildir. Çocuğun anatomisi değişir. Organların gelişimi devam eder. Bazı hastalıklar çocuk büyüdükçe kendiliğinden düzelebilirken, bazıları için zamanında müdahale gerekir. Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca mevcut şikâyete değil, çocuğun gelişimine ve ilerideki organ fonksiyonlarına da bakılır.
Çocuk ürolojisi hangi organlarla ilgilenir?
Çocuk ürolojisi, böbrekten başlayarak idrarın vücuttan çıktığı noktaya kadar bütün üriner sistemi değerlendirir. Böbrekler, üreter adı verilen idrar kanalları, mesane ve üretra bu sistemin parçalarıdır. Erkek çocuklarda testisler, penis ve sünnet derisiyle ilgili hastalıklar da çocuk ürolojisinin alanına girer.
Burada önemli olan yalnızca organın nasıl göründüğü değildir. Nasıl çalıştığı da değerlendirilir. Örneğin ultrason görüntüsü normal olan bir çocukta idrar kaçırma ve mesaneyi tam boşaltamama sorunu bulunabilir. Bir başka çocukta belirgin böbrek genişlemesi görülür ama böbrek fonksiyonu korunmuş olabilir.
Aynı görüntü, her çocukta aynı tedaviyi gerektirmez.
Çocuk ürolojisi hangi hastalıklara bakar?
Çocuk ürolojisine başvuru nedenleri yaşa göre değişir. Yenidoğan döneminde daha çok anne karnında saptanan böbrek genişlemesi, idrar yolu anomalileri ve genital yapı farklılıkları görülür. Çocuk büyüdükçe idrar kaçırma, gece alt ıslatma ve tekrarlayan enfeksiyonlar öne çıkabilir. Ergenlik döneminde ise varikosel, testis ağrısı ve genital gelişimle ilgili sorular daha sık gündeme gelir.
Çocuk ürolojisinin değerlendirdiği başlıca hastalıklar arasında böbrek genişlemesi, böbrek reflüsü, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, idrar kanalı darlıkları, çocukluk çağı böbrek taşları ve işeme bozuklukları bulunur.
Erkek çocuklarda inmemiş testis, retraktil testis, hidrosel, hipospadias, penis eğriliği, sünnet derisi sorunları ve testis torsiyonu da bu alanın önemli başlıklarıdır.
Anne karnında başlayan takip çocuk ürolojisini ilgilendirir mi?
Evet. Çocuk ürolojisi değerlendirmesi bazen doğumdan önce başlar.
Gebelik ultrasonunda bebeğin böbreğinde genişleme, mesanede olağan dışı bir görünüm ya da idrar yollarında yapısal farklılık saptanabilir. Bu bulguların çoğu hemen müdahale gerektirmez. Ancak doğumdan sonra hangi kontrollerin yapılacağı önceden planlanabilir.
Ailelerin burada en çok yaptığı hata, gebelikte görülen böbrek genişlemesini ya tamamen önemsiz saymak ya da bebeğin mutlaka ameliyat olacağını düşünmektir. İki yaklaşım da doğru değildir. Bazı genişlemeler kendiliğinden azalır. Bazılarının ise böbrek fonksiyonunu korumak için düzenli takip edilmesi gerekir.
İdrar kaçırma çocuk ürolojisinin alanına girer mi?
Evet. Özellikle 5 yaşından sonra devam eden gündüz idrar kaçırma, gece alt ıslatma, ani sıkışma ve idrarı uzun süre bekletme davranışı çocuk ürolojisinde sık değerlendirilir.
Bu çocuklarda yalnızca mesaneye bakmak yetmez. Dışkılama düzeni de sorgulanır. Çünkü kabızlık, mesanenin çalışmasını bozabilir ve idrar kaçırmayı artırabilir. Çocuk her gün dışkılıyor olsa bile dışkısı sertse, tuvaleti bekletiyorsa veya iç çamaşırına dışkı bulaşıyorsa kabızlık bulunabilir.
Bizim yaklaşımımız nettir: Mesane ve bağırsak birlikte değerlendirilmeden işeme bozukluğu tedavisi eksik kalabilir.
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarında neden çocuk ürolojisine başvurulur?
Tek bir idrar yolu enfeksiyonu her zaman yapısal bir hastalık anlamına gelmez. Ancak ateşli enfeksiyonların tekrarlaması, böbrek reflüsü ya da idrar akışını etkileyen bir sorun açısından araştırma gerektirebilir.
Özellikle bebeklerde açıklanamayan ateş, huzursuzluk ve beslenme azalması enfeksiyonun ilk işareti olabilir. Daha büyük çocuklarda idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve karın ağrısı görülebilir.
Burada yalnızca mikrobu tedavi etmek yeterli değildir. Enfeksiyon neden tekrarlıyor? Mesane tam boşalıyor mu? Kabızlık var mı? Böbreklerde genişleme bulunuyor mu? Çocuk ürolojisi değerlendirmesi bu soruların yanıtını arar.
Çocuk ürolojisi muayenesinde neler yapılır?
İlk adım ayrıntılı öyküdür. Şikâyetin ne zaman başladığı, hangi sıklıkta görüldüğü ve çocuğun günlük tuvalet düzeni sorgulanır. Bebeklerde doğum öncesi ultrason bulguları önemlidir. Daha büyük çocuklarda işeme ve dışkılama alışkanlıkları ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Fizik muayene yaşa ve şikâyete göre değişir. Karın, bel ve genital bölge değerlendirilebilir. Testislerin torbada olup olmadığı, penis yapısı ve idrar deliğinin yeri incelenebilir. İşeme bozukluğu olan çocuklarda sinir sistemiyle ilgili olabilecek işaretlere de bakılır.
Çocuk muayenesinde güven duygusu önemlidir. Korkutucu, aceleci ve çocuğu utandıran yaklaşım çoğu durumda muayeneyi zorlaştırır. Çocuğun yaşına uygun açıklama yapmak, tıbbi değerlendirmenin bir parçasıdır.
Hangi testler istenebilir?
Her çocuğa aynı test yapılmaz. Şikâyete göre idrar tahlili, idrar kültürü ve ultrason istenebilir. İşeme sorunu bulunan, yaşı uygun çocuklarda üroflovmetri adı verilen işeme testi yararlı bilgi verir. Bu test idrar akımının hızını ve şeklini gösterir.
Böbrek reflüsü şüphesinde işeme sistoüretrografisi gerekebilir. Böbreğin çalışma oranını ya da idrar akışındaki tıkanıklığı değerlendirmek için sintigrafik incelemeler planlanabilir. Çocukluk çağı böbrek taşlarında kan ve idrar analizleri de önem kazanır.
Test istemenin amacı mümkün olduğunca çok inceleme yapmak değildir. Doğru soruya cevap verecek incelemeyi seçmektir.
Çocuk ürolojisi ile çocuk nefrolojisi arasındaki fark nedir?
Bu iki alan birlikte çalışabilir ama aynı değildir.
Çocuk nefrolojisi daha çok böbreğin çalışma fonksiyonu, böbrek yetmezliği, idrarda protein kaçağı, hipertansiyon ve böbrek dokusunu etkileyen tıbbi hastalıklarla ilgilenir. Çocuk ürolojisi ise idrar yollarındaki yapısal ve işlevsel sorunları, genital hastalıkları ve gerektiğinde cerrahi tedavileri değerlendirir.
Örneğin böbrek reflüsü olan bir çocukta çocuk ürolojisi idrarın geri kaçışını ve cerrahi gerekliliği değerlendirirken, böbrek fonksiyonlarında etkilenme varsa çocuk nefrolojisi de sürece katılabilir. Doğru bölüm seçimi bazen muayene sonrasında netleşir.
Hangi durumlarda çocuk ürolojisine başvurulmalı?
Anne karnında böbrek genişlemesi saptandıysa, testislerden biri torbada görünmüyorsa, penis yapısında farklılık varsa veya çocuk tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonu geçiriyorsa değerlendirme ertelenmemelidir.
Beş yaşından sonra devam eden gündüz idrar kaçırma, gece alt ıslatma, idrar yaparken yanma ve idrar akımında belirgin farklılık da başvuru nedenidir. Ani başlayan şiddetli testis ağrısı ise randevu bekleyecek bir şikâyet değildir. Testis torsiyonu ihtimali nedeniyle acil değerlendirme gerekir.
Çocuğunuzun şikâyeti zaman zaman kayboluyor olabilir. Bu her zaman sorunun geçtiği anlamına gelmez. Özellikle testisin bazen torbada görülmemesi, aralıklı testis ağrısı ve tekrar eden enfeksiyonlar düzenli değerlendirme gerektirebilir.
Çocuk ürolojisinde erken değerlendirme neden önemlidir?
Çünkü çocukluk dönemindeki bazı ürolojik hastalıklarda zamanlama tedavinin bir parçasıdır. İnmemiş testisin yıllarca bekletilmesi, testis gelişimini etkileyebilir. Testis torsiyonunda birkaç saatlik gecikme testisin kaybedilmesine yol açabilir. İleri dereceli idrar yolu tıkanıklıklarında ise böbrek fonksiyonunun korunması için zamanında müdahale gerekebilir.
Buna karşılık her tanıda hemen ameliyat yapılmaz. Bazı böbrek genişlemeleri ve düşük dereceli reflüler takip sırasında düzelebilir. Deneyimli değerlendirmenin amacı, gereksiz müdahaleden kaçınırken tedavide geç kalmamaktır.
Ankara’da çocuk ürolojisi hastalıklarının değerlendirilmesi, takip planının oluşturulması ve gerektiğinde cerrahi tedavilerin planlanması Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuk ürolojisi kaç yaşa kadar hastalara bakar?
Çocuk ürolojisi yenidoğan döneminden ergenliğin sonuna kadar olan çocukları değerlendirir. Yaş sınırı merkezin uygulamasına ve hastalığın takip sürecine göre değişebilir.
Gece alt ıslatma için çocuk ürolojisine gidilir mi?
Evet. Özellikle 5 yaşından sonra devam ediyorsa, gündüz kaçırma veya kabızlık eşlik ediyorsa değerlendirme faydalıdır.
Çocuk ürolojisi yalnızca erkek çocuklara mı bakar?
Hayır. Kız çocuklarında tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, işeme bozuklukları, idrar kaçırma ve doğumsal idrar yolu sorunları da çocuk ürolojisinin alanına girer.
Çocuk ürolojisi muayenesinde ultrason şart mıdır?
Her çocukta şart değildir. Ultrason ihtiyacı, şikâyete ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Çocuk ürolojisine doğrudan başvurulabilir mi?
Evet. Özellikle doğumsal idrar yolu sorunu, testis problemi, penis anomalisi veya tekrarlayan enfeksiyon varsa doğrudan değerlendirme planlanabilir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün – Çocuk Ürolojisi Ankara
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
