Prostat muayenesi, erkeklerde prostat bezinin büyüklüğü, yapısı ve kıvamı hakkında bilgi edinmek amacıyla yapılan ürolojik değerlendirmenin önemli parçalarından biridir. Özellikle idrar yapmada zorlanma, idrar akımında zayıflama, sık idrara çıkma, gece idrara kalkma veya PSA yüksekliği gibi durumlarda prostatın değerlendirilmesi gerekebilir.
Hastaların önemli bir bölümü prostat muayenesini ağrılı ve uzun süren bir işlem olarak düşünür. Oysa parmakla prostat muayenesi genellikle birkaç dakika içinde tamamlanır. Hafif bir rahatsızlık veya baskı hissi olabilir ancak normal şartlarda belirgin ağrı beklenmez.
Muayene tek başına prostat kanseri tanısı koymaz. Aynı şekilde prostatın büyük veya küçük olması da tek başına iyi ya da kötü huylu hastalık anlamına gelmez. Muayene bulguları gerektiğinde PSA, ultrason, prostat MR’ı ve biyopsi gibi diğer incelemelerle birlikte değerlendirilir.
Prostat nerede bulunur?
Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ve idrar kanalının başlangıç bölümünü çevreleyen bir bezdir. Meninin sıvı kısmının oluşmasına katkıda bulunur.
Prostatın arka yüzü rektuma, yani kalın bağırsağın son bölümüne oldukça yakındır. Bu anatomik komşuluk nedeniyle prostatın belirli bir bölümü makattan yapılan parmak muayenesiyle hissedilebilir.
Bu yönteme dijital rektal muayene veya parmakla rektal muayene adı verilir.
Buradaki “dijital” kelimesi elektronik bir cihaz kullanıldığı anlamına gelmez. Tıbbi terminolojide parmakla yapılan muayeneyi ifade eder.
Prostat muayenesi hangi durumlarda yapılır?
Her erkeğe her üroloji muayenesinde mutlaka parmakla prostat muayenesi yapılması gerekmez. Muayene ihtiyacı kişinin yaşı, şikâyetleri, PSA sonucu ve risk faktörlerine göre değerlendirilir.
Özellikle şu durumlarda prostat değerlendirmesi gündeme gelebilir:
- İdrar akımında zayıflama
- İdrarı başlatmakta güçlük
- Kesik kesik idrar yapma
- Gece sık idrara kalkma
- Sık veya ani idrara çıkma ihtiyacı
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
- PSA yüksekliği
- Menide kan görülmesi
- Tekrarlayan prostat veya idrar yolu sorunları
- Prostat kanseri açısından şüpheli bulgular
Ailede prostat kanseri öyküsü gibi risk faktörleri de değerlendirme planını etkileyebilir.
Prostat muayenesinden önce hazırlık gerekir mi?
Parmakla prostat muayenesi için çoğu zaman özel bir hazırlık gerekmez.
Aç kalmak gerekmez. Bağırsak temizliği veya lavman da rutin muayene için genellikle gerekli değildir. Hasta normal günlük yaşamına devam ederek muayeneye gelebilir.
Muayene öncesinde hekime kullanılan ilaçların ve mevcut şikâyetlerin anlatılması önemlidir. Özellikle makat bölgesinde ciddi ağrı, aktif fissür veya yakın zamanda geçirilmiş bir cerrahi işlem varsa bunun belirtilmesi gerekir.
Hastanın kaygısı varsa bunu muayeneden önce söylemesi de faydalıdır. İşlemin nasıl yapılacağını bilmek çoğu zaman gerginliği azaltır.
Prostat muayenesi hangi pozisyonda yapılır?
Muayene farklı pozisyonlarda gerçekleştirilebilir.
Sık kullanılan yöntemlerden biri hastanın sol tarafına yatması ve dizlerini hafifçe karnına doğru çekmesidir. Bazı durumlarda hasta ayakta ve hafif öne eğilmiş pozisyonda da değerlendirilebilir.
Hangi pozisyonun kullanılacağı hekimin tercihine ve hastanın durumuna göre değişebilir.
Amaç, hem hastanın mümkün olduğunca rahat olması hem de prostatın güvenli biçimde değerlendirilebilmesidir.
Parmakla prostat muayenesi nasıl yapılır?
Hekim öncelikle makat çevresini değerlendirebilir. Ardından eldivenli işaret parmağına kayganlaştırıcı jel uygulanır.
Parmak yavaş ve kontrollü biçimde rektuma ilerletilir. Prostat rektumun ön tarafında yer aldığı için parmakla bezin arka yüzeyi hissedilebilir.
Muayene sırasında prostatın büyüklüğü, kıvamı, yüzeyi, simetrisi ve ele gelen olağan dışı sertlikler değerlendirilir.
İşlem genellikle kısa sürer. Hasta makat bölgesinde baskı veya kısa süreli tuvalet hissi yaşayabilir. Bunun nedeni parmağın rektumdan prostat üzerine doğru baskı oluşturmasıdır.
Prostat muayenesinde doktor neye bakar?
Muayenede yalnızca prostatın büyük olup olmadığı değerlendirilmez.
Prostatın kıvamı önemlidir. Normal prostat genellikle belirli bir elastikiyete sahiptir. Belirgin sertlik, nodül veya yüzey düzensizliği daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Prostatın iki tarafının birbirine göre simetrisi de incelenir. Bir tarafta belirgin sertlik veya farklılık bulunması ek inceleme nedeni olabilir.
Prostatın büyüklüğü ise iyi huylu prostat büyümesi açısından fikir verebilir. Ancak parmakla muayenede prostat hacminin kesin ölçümü yapılamaz. Daha doğru hacim hesabı gerektiğinde ultrason veya MR kullanılabilir.
Prostat muayenesi ağrılı mıdır?
Normal koşullarda belirgin ağrı beklenmez.
Muayene sırasında baskı, dolgunluk veya kısa süreli rahatsızlık hissedilebilir. Özellikle ilk defa prostat muayenesi olan kişilerde gerginlik, makat kaslarının istemsiz olarak sıkılmasına ve rahatsızlığın artmasına neden olabilir.
Rahat nefes almak ve kasları mümkün olduğunca gevşetmek işlemi kolaylaştırabilir.
Muayene belirgin derecede ağrılıysa bunun da bir anlamı olabilir. Makat bölgesindeki hastalıklar veya prostat çevresindeki hassasiyet değerlendirilir.
Hastanın ağrı hissettiğini muayene sırasında söylemesi gerekir.
Prostatın büyük çıkması kanser anlamına gelir mi?
Hayır.
Prostat yaşla birlikte iyi huylu şekilde büyüyebilir. Buna benign prostat hiperplazisi, yani iyi huylu prostat büyümesi denir.
Büyük bir prostat tamamen iyi huylu olabilir. Buna karşılık prostat kanseri bulunan bir hastanın prostatı belirgin derecede büyük olmak zorunda değildir.
Bu nedenle muayenede yalnızca boyuta değil, prostatın kıvamına ve yüzeyine de bakılır.
Prostat büyüklüğü ile prostat kanseri aynı şey değildir.
Prostatın sert olması kanser anlamına gelir mi?
Tek başına kesin kanser tanısı koydurmaz ancak değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Muayenede sert nodül, belirgin asimetri veya prostat yüzeyinde şüpheli bir değişiklik saptanırsa hastanın risk durumuna göre prostat MR’ı gibi ileri incelemeler planlanabilir.
Güncel Avrupa Üroloji Derneği kılavuzunda şüpheli parmakla rektal muayene bulguları prostat MR’ı veya uygun hastalarda ileri tanısal değerlendirme için önemli bir gerekçe olarak kabul edilmektedir.
Kesin prostat kanseri tanısı ise yalnızca parmakla muayeneyle konmaz. Gerekli hastalarda doku örneğinin patolojik incelemesi gerekir.
PSA normalse prostat muayenesine gerek var mı?
PSA ile prostat muayenesi birbirinden farklı bilgiler verir.
PSA prostat hücreleri tarafından üretilen bir maddenin kandaki seviyesini gösterir. Parmakla muayene ise prostatın fiziksel özellikleri hakkında bilgi verir.
Bazı prostat kanserlerinde PSA çok yüksek olmayabilirken muayenede şüpheli bir sertlik fark edilebilir. Bunun tersi de mümkündür. PSA yüksek olabilir ancak muayenede belirgin bir anormallik bulunmayabilir.
Bu nedenle gerekli görülen hastalarda iki değerlendirme birbirini tamamlar.
Her hastada muayene ve test ihtiyacı bireysel risk durumuna göre belirlenmelidir.
PSA yüksekse muayeneden sonra ne yapılır?
PSA yüksekliği tek başına prostat kanseri anlamına gelmez.
İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı ve başka durumlar da PSA değerini yükseltebilir. Bu nedenle PSA sonucuyla birlikte hastanın yaşı, önceki PSA değerleri, aile öyküsü ve prostat muayenesi değerlendirilir.
Gerekli görülürse PSA ölçümü tekrar edilebilir. Prostat MR’ı istenebilir. MR’da şüpheli alan görülürse ve klinik risk yeterince yüksekse biyopsi gündeme gelebilir.
Günümüzde prostat kanseri şüphesi bulunan birçok hastada biyopsiden önce multiparametrik prostat MR’ı önemli bir değerlendirme aracıdır.
Prostat muayenesi ile prostat kanseri kesin anlaşılır mı?
Hayır.
Parmakla prostat muayenesi önemli bilgiler verir ancak prostatın yalnızca rektuma komşu olan arka bölümünün belirli bir kısmı hissedilebilir. Prostatın tamamı parmakla değerlendirilemez.
Ayrıca çok küçük veya prostatın parmakla ulaşılamayan kısmındaki bir tümör muayenede hissedilmeyebilir.
Bu nedenle normal prostat muayenesi prostat kanserini yüzde yüz dışlamaz.
Benzer şekilde muayenede sertlik hissedilmesi de tek başına kanser olduğunu kanıtlamaz.
Muayene, PSA, prostat MR’ı ve gerektiğinde biyopsi birbirini tamamlayan yöntemlerdir.
Prostat ultrasonu ile parmak muayenesi aynı şey midir?
Hayır.
Parmakla prostat muayenesinde hekimin elde ettiği bilgi prostatın kıvamı ve ele gelen yapısal değişikliklerle ilgilidir.
Ultrason ise prostatın görüntülenmesini ve hacminin ölçülmesini sağlar. Karın üzerinden ultrason yapılabileceği gibi belirli durumlarda transrektal ultrason adı verilen yöntemle rektumdan özel bir ultrason probu kullanılabilir.
Transrektal ultrason ile parmakla prostat muayenesi de aynı işlem değildir.
Günümüzde prostat kanseri şüphesinin değerlendirilmesinde multiparametrik MR, prostat dokusundaki şüpheli bölgelerin belirlenmesinde çok daha ayrıntılı bilgi verebilir.
İyi huylu prostat büyümesi nasıl değerlendirilir?
Muayene değerlendirmelerden yalnızca biridir.
Hastanın idrar şikâyetleri ayrıntılı olarak sorgulanır. İdrar akımının gücü, gece idrara kalkma, sıkışma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi değerlendirilir.
Üroflovmetri ile idrar akım hızı ölçülebilir. Ultrasonla prostat hacmi ve işeme sonrasında mesanede kalan idrar değerlendirilebilir.
Gerekli hastalarda PSA ve böbrek fonksiyon testleri de yapılabilir.
Yani “prostatım büyümüş mü?” sorusuna yalnızca parmakla muayeneyle cevap vermek yerine prostatın mesane üzerindeki etkisine de bakmak gerekir.
Prostat muayenesinden sonra günlük yaşama dönülebilir mi?
Evet.
Standart parmakla prostat muayenesinden sonra dinlenme veya özel bir bakım gerekmez. Hasta günlük yaşamına devam edebilir.
Muayene sonrasında belirgin kanama veya uzun süren ciddi ağrı beklenen bir durum değildir.
Makat bölgesinde önceden hemoroid veya fissür gibi sorunları bulunan kişilerde kısa süreli hassasiyet gelişebilir.
Burada prostat muayenesini prostat biyopsisiyle karıştırmamak gerekir. Biyopsi, prostat dokusundan örnek alınan ayrı ve daha kapsamlı bir işlemdir.
Prostat muayenesi utandırıcı bir işlem midir?
Hastanın çekinmesi veya kaygılanması anlaşılabilir. Ancak üroloji pratiğinde prostat muayenesi standart fizik muayene yöntemlerinden biridir.
İşlem mahremiyet korunarak yapılır ve birkaç dakika sürer.
Muayenenin utanç nedeniyle ertelenmesi, özellikle belirgin idrar şikâyeti veya prostat açısından risk faktörü bulunan kişilerde tanının gecikmesine neden olabilir.
Rahatsız olduğunuz bir konu varsa bunu muayene öncesinde hekiminizle konuşabilirsiniz. Ne yapılacağını önceden bilmek çoğu zaman süreci daha rahat hale getirir.
Prostat muayenesinde anormal bulgu çıkarsa ne olur?
Anormal bir muayene sonucu doğrudan kanser tanısı anlamına gelmez.
Öncelikle PSA ve diğer klinik bulgular değerlendirilir. Hastanın risk durumuna göre prostat MR’ı planlanabilir.
MR’da şüpheli bir alan saptanırsa hedefe yönelik prostat biyopsisi düşünülebilir. Biyopside alınan dokunun patolog tarafından incelenmesi prostat kanserinin kesin tanısında temel yöntemdir.
Yani süreç genellikle şu şekilde ilerler:
- Şikâyet ve risk değerlendirmesi
- Prostat muayenesi ve PSA
- Gerekli hastada prostat MR’ı
- Şüphe devam ediyorsa biyopsi
Her hastanın bütün bu aşamalardan geçmesi gerekmez.
Hangi durumda üroloji muayenesi ertelenmemeli?
Özellikle idrar yapamama, idrarda gözle görülür kan, giderek zayıflayan idrar akımı veya yeni başlayan belirgin işeme sorunları varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
PSA yüksekliği saptanan kişiler de sonucu tek başına yorumlamak yerine ürolojik değerlendirme yaptırmalıdır.
Ailede özellikle genç yaşta prostat kanseri öyküsü bulunan erkeklerin kişisel risklerini ürologlarıyla konuşmaları uygun olur.
Prostat muayenesi korkulacak bir işlem değil, gerektiğinde daha ileri incelemeye ihtiyaç olup olmadığını anlamaya yardımcı olan kısa bir fizik muayenedir.
Ankara’da prostat muayenesi, PSA yüksekliği, iyi huylu prostat büyümesi, prostat kanseri şüphesi ve diğer erişkin ürolojisi sorunlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Prostat muayenesi nasıl yapılır?
Eldivenli ve kayganlaştırıcı jel uygulanmış bir parmak rektuma nazikçe ilerletilir. Prostatın büyüklüğü, kıvamı, simetrisi ve ele gelen şüpheli bölgeler değerlendirilir.
Prostat muayenesi acıtır mı?
Genellikle ağrılı değildir ancak kısa süreli baskı ve rahatsızlık hissi oluşturabilir. Belirgin ağrı olursa hekime söylenmelidir.
Prostat muayenesi ne kadar sürer?
Parmakla muayenenin kendisi genellikle birkaç dakika içinde tamamlanır. Üroloji değerlendirmesinin tamamı ise şikâyetlerin görüşülmesi ve diğer incelemelere göre daha uzun sürebilir.
Prostat muayenesinde kanser anlaşılır mı?
Şüpheli sertlik veya nodüller fark edilebilir ancak kesin kanser tanısı konulamaz. Gerekirse PSA, prostat MR’ı ve biyopsi ile ileri değerlendirme yapılır.
Prostat muayenesi için aç olmak gerekir mi?
Hayır. Standart parmakla prostat muayenesi için genellikle açlık, bağırsak temizliği veya özel hazırlık gerekmez.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
