Evet. Çocuklarda kabızlık, gündüz idrar kaçırmaya yol açabilir veya mevcut idrar kaçırma sorununu belirgin biçimde artırabilir. Gece alt ıslatması bulunan bazı çocuklarda da kabızlığın düzeltilmesi mesane belirtilerinin kontrolüne yardımcı olabilir.
İlk bakışta bağırsak ile mesane birbirinden tamamen farklı iki sistem gibi görünebilir. Oysa çocuklarda bu iki yapı hem anatomik olarak birbirine çok yakındır hem de boşaltım sırasında aynı pelvik taban kasları ve sinir sisteminden etkilenir.
Bu nedenle çocuk ürolojisinde idrar kaçıran bir çocuğu değerlendirirken yalnızca “Günde kaç kez idrar yapıyor?” diye sormak yeterli değildir. Dışkılama düzeni de mutlaka sorgulanmalıdır.
Kabızlık mesaneyi nasıl etkiler?
Kalın bağırsağın son bölümü ve mesane pelvis içerisinde birbirine yakın konumdadır. Bağırsakta uzun süre bekleyen ve sertleşen dışkı, özellikle rektumda biriktiğinde mesanenin rahat biçimde dolmasını ve boşalmasını etkileyebilir.
Bu durum birkaç farklı şekilde idrar sorununa yol açabilir.
Bağırsak doluluğu mesane üzerinde baskı oluşturabilir. Çocuk mesanesi henüz tamamen dolmadan sıkışma hissedebilir. Tuvalete yetişemeden kaçırma başlayabilir.
Bazı çocuklarda ise mesanenin boşalması etkilenebilir. İşeme sonrasında mesanede idrar kalabilir ve çocuk kısa süre sonra yeniden tuvalete gitmek isteyebilir.
Kabızlığın uzun süre devam ettiği çocuklarda işeme ve dışkılama sırasında kullanılan pelvik taban kaslarının çalışma düzeni de bozulabilir.
Bu nedenle sorun yalnızca “bağırsak mesaneye baskı yapıyor” kadar basit değildir. Mesane ve bağırsak işlevleri birbirini etkileyen bir sistem olarak değerlendirilmelidir.
Mesane ve bağırsak bozukluğu nedir?
Çocuk ürolojisinde mesane belirtileri ile kabızlık veya dışkılama bozukluklarının birlikte bulunmasına mesane-bağırsak disfonksiyonu, yani bladder-bowel dysfunction adı verilir.
Bu çocuklarda şu belirtilerden birkaçının birlikte görülmesi mümkündür:
Gündüz idrar kaçırma
Ani sıkışma hissi
Çok sık idrara çıkma
İdrarı uzun süre bekletme
Gece alt ıslatma
Kesik kesik işeme
Mesaneyi tam boşaltamama
Sert ve büyük dışkılama
Dışkıyı uzun süre tutma
İç çamaşırına dışkı bulaşması
Karın ağrısı
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
Her çocukta bütün belirtiler bulunmaz.
Örneğin bir çocuk yalnızca gündüz idrar kaçırma ve sert dışkılama yaşayabilir. Başka bir çocukta ise idrar tutma, kabızlık ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları birlikte görülebilir.
Çocuk her gün büyük tuvaletini yapıyorsa kabız olamaz mı?
Olabilir.
Bu, ailelerin en sık yanıldığı noktalardan biridir.
Kabızlık yalnızca “üç-dört gündür büyük tuvaletini yapmıyor” anlamına gelmez. Çocuk her gün dışkıladığı halde bağırsakta önemli miktarda dışkı birikimi bulunabilir.
Dışkının çok sert olması, büyük çaplı olması, yaparken ağrı hissetme, klozeti tıkayacak kadar büyük dışkılama, dışkıyı tutma davranışları veya iç çamaşırına dışkı bulaşması kabızlığı düşündürebilir.
Çocuk tuvalete gitmek istemediği için dışkısını uzun süre tuttuğunda rektum zaman içerisinde genişleyebilir. Daha fazla dışkıyı depolamaya başlar ve çocuğun dışkılama ihtiyacını algılaması da azalabilir.
Bu nedenle değerlendirmede yalnızca “Her gün yapıyor mu?” sorusu yeterli değildir.
Dışkı tutma davranışı nasıl anlaşılır?
Çocukların dışkı tutma davranışı bazen aile tarafından “ıkınıyor” şeklinde yorumlanır. Oysa çocuk aslında dışkının çıkmasını engellemeye çalışıyor olabilir.
Bacaklarını çaprazlama, parmak ucunda yükselme, bir köşeye saklanma, kalçalarını sıkma veya dışkılama ihtiyacı geldiğinde hareketsiz kalma tipik tutma davranışları olabilir.
Bunun nedeni çoğu zaman daha önce yaşanan ağrılı bir dışkılamadır.
Çocuk bir kez sert dışkı nedeniyle canı yandığında bir sonraki tuvaleti erteleyebilir. Dışkı bekledikçe daha da sertleşir. Sonraki dışkılama daha fazla ağrı verir ve çocuk daha fazla tutmaya başlar.
Böylece bir kısır döngü oluşur.
Aynı çocuk idrarını da son ana kadar bekletiyorsa mesane sorunları daha belirgin hale gelebilir.
Kabızlık gündüz idrar kaçırmayı nasıl yapar?
Gündüz idrar kaçırmada birkaç mekanizma birlikte rol oynayabilir.
Dolu bağırsak mesanenin kullanılabilir kapasitesini azaltabilir. Çocuk daha çabuk sıkışmaya başlayabilir.
Ani sıkışma olduğunda çocuk bacaklarını çaprazlayabilir, çömelebilir veya topuklarının üzerine oturabilir. Tuvalete yetişemezse iç çamaşırına idrar kaçırabilir.
Bazı çocuklar ise hem dışkıyı hem idrarı tutmaya alışmıştır. Mesane uzun süre aşırı dolu kaldığında işeme kontrolü bozulabilir ve taşma şeklinde kaçırmalar oluşabilir.
Çocuğun yalnızca kaçırdığı anlara değil, gün boyunca mesanesini nasıl kullandığına bakmak gerekir.
Kabızlık gece alt ıslatmayı artırabilir mi?
Bazı çocuklarda evet.
Gece alt ıslatmanın tek nedeni kabızlık değildir. Gece fazla idrar üretimi, uyanma mekanizmaları, mesane kapasitesi ve genetik yatkınlık gibi farklı faktörler rol oynayabilir.
Ancak belirgin kabızlığı bulunan bir çocukta mesane-bağırsak ilişkisi göz ardı edilmemelidir.
Özellikle gece alt ıslatmaya gündüz sıkışma, gündüz kaçırma, seyrek işeme veya dışkılama sorunları da eşlik ediyorsa önce gündüz mesane ve bağırsak düzeninin değerlendirilmesi gerekir.
Yalnızca gece alt ıslatmaya yönelik tedavi verip belirgin kabızlığı görmezden gelmek bazı çocuklarda tedavi başarısını azaltabilir.
Kabızlık sık idrara çıkmaya da neden olabilir mi?
Evet.
Bağırsak doluluğu nedeniyle mesane daha erken dolmuş gibi sinyal verebilir. Çocuk gün içinde sık sık tuvalete gidebilir ancak her seferinde az miktarda idrar yapabilir.
Bu tablo bazen idrar yolu enfeksiyonuyla karıştırılabilir.
Özellikle yanma ve ateş yoksa, idrar testlerinde enfeksiyon saptanmıyorsa ve çocuğun belirgin kabızlık öyküsü varsa bağırsak düzeni mutlaka sorgulanmalıdır.
Bununla birlikte her sık idrara çıkan çocukta neden kabızlık değildir. Enfeksiyon, aşırı aktif mesane, diyabet ve başka sorunlar da değerlendirilmelidir.
Kabızlık idrar yolu enfeksiyonlarını artırabilir mi?
Kabızlık ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının birlikte görülmesi çocuklarda iyi bilinen bir durumdur.
Bunun önemli nedenlerinden biri mesanenin tam boşalamamasıdır. İşeme sonrasında içeride kalan idrar, bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırabilir.
Ayrıca kabızlığı bulunan çocuklarda idrar tutma davranışı da sık görülür. Mesane düzenli olarak boşaltılmadığında idrar yolu enfeksiyonu riski artabilir.
Bu nedenle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu bulunan bir çocukta yalnızca her enfeksiyonu antibiyotikle tedavi etmek yeterli olmayabilir.
Kabızlık ve işeme alışkanlıkları da düzeltilmelidir.
İç çamaşırına dışkı bulaşması ne anlama gelir?
Aile bazen bunu çocuğun temizliğine dikkat etmemesi olarak yorumlayabilir. Oysa uzun süren kabızlıkta iç çamaşırına dışkı bulaşması önemli bir bulgudur.
Rektum sert dışkıyla dolduğunda daha yumuşak dışkı bu kitlenin çevresinden sızarak çamaşıra bulaşabilir. Çocuk bunu bilinçli olarak yapmaz ve bazen kokuyu bile fark etmeyebilir.
Bu tabloya dışkı kaçırma veya fekal inkontinans eşlik edebilir.
Aynı çocukta idrar kaçırma da varsa iki şikâyeti birbirinden bağımsız değerlendirmek yerine mesane-bağırsak disfonksiyonu açısından düşünmek gerekir.
Çocuğu suçlamak veya cezalandırmak sorunu çözmez.
Kabız çocuk neden idrarını da tutar?
Tuvalet davranışları birbirini etkileyebilir.
Okul tuvaletini sevmeyen bir çocuk hem idrarını hem dışkısını bütün gün tutabilir. Tuvaletin kirli olduğunu düşünen veya arkadaşlarından utanarak tuvalete gitmeyen çocuklarda bu davranış sık görülebilir.
Bazı çocuklar ise oyunlarını bırakmak istemez.
Zaman içerisinde çocuk, mesane ve bağırsaktan gelen “boşaltma zamanı” sinyallerini sürekli ertelemeye alışır.
Bu nedenle tedavide yalnızca dışkıyı yumuşatmak yeterli olmayabilir. Düzenli tuvalet alışkanlığının yeniden öğretilmesi de gerekir.
Kabızlık düzeltilince idrar kaçırma geçer mi?
Bazı çocuklarda belirgin ölçüde azalabilir, hatta tamamen düzelebilir.
Ancak her çocuk için aynı sonucu beklemek doğru değildir.
İdrar kaçırmanın temel nedeni kabızlık ve buna eşlik eden işeme alışkanlığıysa bağırsak tedavisinin ardından mesane belirtilerinde önemli düzelme görülebilir.
Başka bir çocukta ise aşırı aktif mesane, işeme disfonksiyonu veya yapısal bir idrar yolu sorunu da bulunabilir. Bu durumda kabızlık düzelse bile ek tedavi gerekebilir.
Bu nedenle tedavinin yanıtı takip edilmelidir.
Çocuklarda kabızlık nasıl değerlendirilir?
İlk değerlendirme ayrıntılı öykü ile yapılır.
Çocuğun haftada kaç kez dışkıladığı, dışkının sertliği ve büyüklüğü, ağrılı dışkılama yaşayıp yaşamadığı ve dışkısını tutup tutmadığı sorulur.
Karın ağrısı, iç çamaşırına dışkı bulaşması ve daha önce kabızlık nedeniyle tedavi kullanıp kullanmadığı da önemlidir.
Fizik muayenede karın değerlendirilir. Gerekli durumlarda makat ve bel bölgesi de incelenebilir.
Çoğu fonksiyonel kabızlık olgusunda tanı için sürekli röntgen veya ileri görüntüleme gerekmez. Ancak özel durumlarda doktor ek inceleme planlayabilir.
İdrar kaçıran çocukta hangi sorular sorulur?
Kabızlık bulunduğu için idrar şikâyetlerini tamamen ona bağlamak doğru değildir.
Çocuğun gündüz kaç kez idrara çıktığı, kaçırmanın hangi saatlerde olduğu ve ani sıkışma bulunup bulunmadığı sorgulanır.
İdrarını tutmak için bacaklarını sıkıyor mu?
Okulda tuvalete gidiyor mu?
İdrar akımı güçlü mü?
Kesik kesik mi yapıyor?
Ikınması gerekiyor mu?
İşedikten kısa süre sonra tekrar mı gidiyor?
Gece de altını ıslatıyor mu?
Daha önce idrar yolu enfeksiyonu geçirdi mi?
Bu sorular mesanenin nasıl çalıştığı hakkında önemli bilgi verir.
İşeme ve dışkılama çizelgesi neden faydalıdır?
Aileler günlük düzeni hafızadan anlatırken bazı ayrıntıları gözden kaçırabilir.
Bu nedenle birkaç günlük işeme-sıvı ve dışkılama çizelgesi oldukça değerlidir.
Çizelgede çocuğun hangi saatte ne kadar sıvı aldığı, hangi saatte idrar yaptığı ve ne zaman kaçırdığı kaydedilebilir. Dışkılama zamanı ve dışkının yapısı da eklenebilir.
Böylece örneğin çocuğun sabah 08.00’de tuvalete gidip okuldan eve dönene kadar altı-yedi saat boyunca hiç idrar yapmadığı fark edilebilir.
Aynı kayıt, dışkılamanın gerçekte ailelerin düşündüğünden çok daha seyrek olduğunu da gösterebilir.
Güncel çocuk ürolojisi kılavuzları gündüz işeme sorunlarının değerlendirilmesinde bu tür çizelgeleri özellikle önermektedir.
Ultrason gerekli midir?
Her çocukta gerekli değildir.
Ancak tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, zayıf idrar akımı, sürekli kaçırma veya mesanenin tam boşalmadığı şüphesi varsa böbrek ve mesane ultrasonu yapılabilir.
Ultrasonla böbrekler ve mesane değerlendirilebilir. Çocuk idrarını yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülebilir.
Bazı çocuklarda rektumdaki dışkı yükü ve genişleme konusunda da ultrason yardımcı bilgi sağlayabilir. Ancak kabızlığın tanısı yalnızca ultrason ölçümüne dayanmaz.
Öykü ve muayene her zaman temel değerlendirmedir.
İşeme testi ne zaman yapılır?
Yaşı uygun çocuklarda üroflovmetri adı verilen işeme testi yararlı olabilir.
Çocuk özel bir cihaza idrarını yapar ve idrar akımının şekli ile hızı ölçülür. İşemenin kesintili olup olmadığı ve mesanenin nasıl boşaldığı hakkında bilgi edinilir.
Pelvik taban kaslarının aktivitesinin de ölçüldüğü testlerde çocuk işerken kaslarını gereksiz yere sıkıyor mu diye bakılabilir.
Özellikle kabızlıkla birlikte kesik kesik işeme, ıkınma ve mesanede artık idrar bulunuyorsa bu değerlendirme faydalıdır.
Tedavide önce mesane mi, bağırsak mı ele alınır?
Çoğu zaman ikisini birlikte ele almak gerekir.
Güncel çocuk ürolojisi yaklaşımında mesane-bağırsak disfonksiyonu bulunan çocuklarda bağırsak düzeninin sağlanması tedavinin temel parçalarından biridir.
Kabızlığın düzeltilmesi, düzenli sıvı tüketimi ve belirli aralıklarla tuvalete gitme birlikte planlanabilir.
Çocuğun yaklaşık 2-3 saatte bir idrar yapması, idrarını son ana kadar tutmaması ve tuvalette acele etmeden mesanesini boşaltması önerilebilir.
Dışkılama için özellikle yemeklerden sonra düzenli tuvalet zamanı oluşturulabilir.
Ayakların havada kalmaması önemlidir. Çocuğun ayaklarının bir tabureyle desteklenmesi, karın ve pelvik taban kaslarını daha rahat kullanmasını sağlayabilir.
Kabızlık tedavisi ne kadar sürer?
Kabızlık birkaç gün içerisinde oluşmuş olabilir ancak bağırsak alışkanlığının düzelmesi her zaman birkaç gün sürmez.
Özellikle uzun süredir dışkısını tutan ve rektumu genişlemiş çocuklarda tedavi haftalar veya aylar devam edebilir.
İlk dönemde bağırsakta birikmiş dışkının temizlenmesi gerekebilir. Ardından dışkının düzenli ve yumuşak tutulmasına yönelik devam tedavisi uygulanabilir.
İlaç tedavisi gerekiyorsa çocuk doktoru veya ilgili uzman tarafından çocuğun yaşına ve durumuna göre planlanmalıdır.
Ailelerin yaptığı önemli hatalardan biri, çocuk birkaç gün rahat dışkılayınca tedaviyi hemen bırakmaktır. Böyle bir durumda tutma davranışı ve kabızlık kısa sürede yeniden başlayabilir.
Lif ve su yeterli olur mu?
Hafif kabızlıkta beslenme ve sıvı düzenlemeleri yardımcı olabilir. Sebze, meyve ve tam tahıllı gıdaların yeterli tüketilmesi önemlidir.
Ancak uzun süredir devam eden belirgin kabızlıkta yalnızca “daha çok su içsin ve meyve yesin” önerisi yeterli olmayabilir.
Bağırsakta ciddi dışkı birikimi varsa önce bunun uygun şekilde tedavi edilmesi gerekebilir.
Benzer şekilde çocuğa zorla aşırı miktarda su içirmek de çözüm değildir. Amaç yaşına ve aktivitesine uygun, gün içerisine yayılmış düzenli sıvı tüketimidir.
İdrar kaçıran çocuğu uyarmak işe yarar mı?
“Artık büyüdün, altına kaçırma” şeklindeki uyarılar çoğu zaman işe yaramaz.
Çocukların büyük bölümü isteyerek idrar kaçırmaz. Mesanenin ani kasılması, tuvaleti erteleme alışkanlığı, mesanenin tam boşalmaması ve kabızlık gibi fizyolojik nedenler kontrolü zorlaştırabilir.
Çocuğun altını ıslattığı için cezalandırılması veya kardeşleriyle karşılaştırılması kaygıyı artırabilir.
Tedavide çocuğun çabasını desteklemek daha faydalıdır.
Örneğin “Bugün hiç kaçırmadın” yerine “Planladığımız saatlerde tuvalete gitmeyi hatırladın” gibi davranışı ödüllendiren bir yaklaşım kullanılabilir.
Hangi durumda yalnızca kabızlığa bağlanmamalı?
Bazı belirtiler başka bir ürolojik veya nörolojik sorunun araştırılmasını gerektirir.
Çocukta sürekli damla damla idrar kaçırma, çok zayıf idrar akımı, idrar yapmak için belirgin şekilde ıkınma veya tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları varsa değerlendirme genişletilmelidir.
Daha önce tamamen kuru olan bir çocukta aniden başlayan kaçırma da araştırılmalıdır.
Aşırı susama ve çok miktarda idrar yapma diyabet açısından değerlendirme gerektirebilir.
Bel veya kuyruk sokumu bölgesinde anormal görünüm, yürüme bozukluğu, bacaklarda güçsüzlük veya duyusal değişiklikler varsa sinir sistemiyle ilişkili nedenler düşünülmelidir.
Kabızlık çok sık görülür ama her idrar kaçırmanın açıklaması değildir.
Hangi durumda çocuk ürolojisine başvurulmalı?
Çocuk 4-5 yaşını geçtiği halde gündüz düzenli olarak idrar kaçırıyorsa değerlendirme planlanabilir.
Özellikle kabızlığa şu belirtiler eşlik ediyorsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi yararlı olabilir:
Gündüz idrar kaçırma
Ani ve sıkışarak tuvalete gitme
Gece alt ıslatmanın yanında gündüz belirtilerinin bulunması
Zayıf veya kesik kesik idrar akımı
Ikınarak işeme
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
İşeme sonrasında damlama
Mesanenin tam boşalmadığı şüphesi
Tedaviye rağmen devam eden idrar kaçırma
Buradaki temel yaklaşım mesane ile bağırsağı iki ayrı sorun olarak görmek yerine birlikte değerlendirmektir.
Kabızlığı bulunan ve idrar kaçıran bir çocukta önce dışkılama düzeninin gerçekten normal olup olmadığını anlamak gerekir. Bazı çocuklarda mesane belirtilerini düzeltmenin yolu, tedaviye bağırsaktan başlamaktan geçebilir.
Ankara’da çocuklarda idrar kaçırma, kabızlıkla ilişkili mesane sorunları, işeme bozuklukları ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kabızlık gerçekten idrar kaçırma yapar mı?
Evet. Dışkı birikimi mesanenin çalışmasını ve boşalmasını etkileyerek özellikle gündüz sıkışma ve idrar kaçırmayı artırabilir.
Çocuk her gün kaka yapıyorsa yine de kabız olabilir mi?
Evet. Dışkının sert veya çok büyük olması, dışkılarken ağrı, tutma davranışı ve iç çamaşırına dışkı bulaşması kabızlığı düşündürebilir.
Kabızlık tedavi edilince alt ıslatma geçer mi?
Bazı çocuklarda idrar kaçırma belirgin şekilde azalabilir. Ancak başka bir mesane sorunu da varsa ek tedavi gerekebilir.
Kabızlık idrar yolu enfeksiyonu yapar mı?
Kabızlık mesanenin tam boşalmamasına ve idrar tutma davranışına eşlik ederek enfeksiyon riskini artırabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda bağırsak düzeni bu nedenle sorgulanmalıdır.
İdrar kaçıran ve kabız olan çocukta hangi doktora gidilmeli?
Çocuk ürolojisi değerlendirmesi mesane ile bağırsak arasındaki ilişkiyi ve eşlik eden işeme sorunlarını araştırmak açısından yararlı olabilir. Kabızlığın derecesine göre çocuk sağlığı veya çocuk gastroenterolojisi desteği de gerekebilir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
