Çocuğun gece boyunca hiç tuvalete kalkmadan uyuması çoğu durumda bir sorun değildir. Hatta yaş büyüdükçe böbreklerin gece daha az idrar üretmesi, mesane kapasitesinin artması ve gece idrar kontrolünün gelişmesi beklenen fizyolojik süreçlerden biridir.
Bebeklik döneminde durum biraz farklıdır. Bebekler günün ve gecenin farklı saatlerinde sık beslendikleri için bezlerini de daha sık ıslatırlar. Yaş ilerledikçe gece beslenmesi azalır, uyku süresi uzar ve bazı çocuklar sabah kuru bezle uyanmaya başlayabilir.
Bunda antidiüretik hormonun önemli bir rolü vardır. ADH veya vazopressin olarak adlandırılan bu hormon böbreklerin suyu vücutta tutmasına yardımcı olur. Gece saatlerinde idrarın sıvı kısmının daha fazla geri emilmesini sağlayarak gece üretilen toplam idrar miktarını azaltır.
Ancak çocuğun gece kuru kalmasını sağlayan tek mekanizma ADH değildir. Mesanenin yeterli miktarda idrar depolayabilmesi ve beyin-mesane arasındaki kontrol sisteminin gelişmesi de önemlidir.
Bu nedenle sağlıklı, gündüz normal idrar yapan ve herhangi bir şikâyeti olmayan bir çocuğun gece 8-10 saat boyunca tuvalete kalkmadan uyuması tek başına hastalık belirtisi değildir.
Bebekler neden geceleri daha sık idrar yapar?
Yeni doğmuş bir bebeğin beslenme düzeni yetişkinlerden tamamen farklıdır.
Bebek günün 24 saati boyunca sık aralıklarla anne sütü veya mama alır. Gece de beslenmeye devam ettiği için böbreklere gelen sıvı miktarı yüksektir ve bezinin gece içerisinde birkaç kez ıslanması beklenebilir.
Üstelik yenidoğanın mesanesi küçüktür. Çok büyük miktarda idrar depolayamaz.
Bu nedenle yaşamın ilk dönemlerinde “gece boyunca hiç idrar yapmamak” bir hedef değildir.
Çocuk büyüdükçe gece beslenmesi azalır. Mesane kapasitesi artar. Uyku süresi uzar ve idrar üretiminin gece-gündüz ritmi giderek belirginleşir.
Bunun sonucunda bezin gece daha uzun süre kuru kalması veya sabaha kadar hiç idrar yapmaması zaman içerisinde görülebilir.
Antidiüretik hormon nedir?
Antidiüretik hormon, kısaca ADH, beyinde üretilen ve vücudun su dengesinin düzenlenmesinde önemli rol oynayan bir hormondur. Vazopressin adıyla da bilinir.
Temel görevlerinden biri böbreklere “suyu hemen dışarı atma, bir bölümünü vücutta tut” mesajı vermektir.
ADH etkisi arttığında böbreklerden daha az miktarda ve daha yoğun idrar çıkar.
Etkisi azaldığında ise böbreklerden daha fazla su atılır ve idrar miktarı artar.
Sağlıklı kişilerde ADH salgılanmasının günlük bir ritmi vardır. Gece saatlerinde böbreklerin daha az idrar üretmesine yardımcı olur.
Bu mekanizma sayesinde uyurken gündüzdeki kadar sık idrar üretmeyiz.
Gece ADH neden önemlidir?
Bir çocuğun gece boyunca uyuyabilmesi için mesanesinin bütün gece sürekli dolmaması gerekir.
Burada ADH önemli bir avantaj sağlar.
Gündüz aynı miktarda sıvı alan çocuk birkaç kez tuvalete gidebilirken gece böbreklerin idrar üretimi azalır. Mesane daha yavaş dolar.
Çocuğun mesane kapasitesi de yeterliyse sabaha kadar hiç tuvalete kalkmadan uyuyabilir.
Aslında sağlıklı gece idrar kontrolünde üç sistem birlikte çalışır:
Gece idrar üretiminin azalması
Mesanenin yeterli idrar depolayabilmesi
Mesane aşırı dolduğunda gerektiğinde uyanabilme
Bu sistemlerden herhangi biri henüz tam gelişmemişse gece alt ıslatma görülebilir.
Çocuğun gece tuvalete kalkmaması iyi bir şey midir?
Çocuk sağlıklıysa çoğu zaman evet.
Örneğin okul çağındaki bir çocuk yatmadan önce tuvaletini yapıyor, gece kesintisiz uyuyor ve sabah kalkınca normal miktarda idrar yapıyorsa bu durum tek başına endişe nedeni değildir.
Çocuğu “böbreklerine zarar gelir” düşüncesiyle her gece saat kurup uyandırarak tuvalete götürmek genellikle gerekli değildir.
Mesane normal şekilde çalışıyorsa ve çocuk gece kuru kalabiliyorsa kendi uyku düzeninin devam etmesine izin verilebilir.
NIDDK da çocukların gece alt ıslatmasını önlemek amacıyla rutin olarak gece uyandırılmalarının kalıcı gece kontrolünü öğretmediğini belirtmektedir.
Gece hiç idrar yapmamak böbreğe zarar verir mi?
Sağlıklı bir çocukta hayır.
Burada önemli olan çocuğun idrarını bilinçli olarak bütün gece tutması değil, böbreklerin gece daha az idrar üretmesi ve mesanenin bu miktarı rahatlıkla depolayabilmesidir.
Mesane aşırı dolmuyorsa sabaha kadar idrar yapılmaması böbreklerin zarar gördüğü anlamına gelmez.
Çocuğun sabah rahat bir şekilde idrar yapması, idrar akımının normal olması ve gün içerisinde normal sıklıkta tuvalete gitmesi rahatlatıcı bulgulardır.
Buna karşılık çocuk gündüz de çok seyrek idrara çıkıyorsa, sürekli idrarını tutuyorsa veya işerken zorlanıyorsa konu farklıdır.
Bu durumda işeme alışkanlığının değerlendirilmesi gerekebilir.
Çocuğu gece tuvalete kaldırmak gerekir mi?
Genellikle rutin olarak gerekmez.
Bazı aileler çocuğu gece saat 23.00 veya 24.00 civarında kucağına alıp yarı uykulu şekilde tuvalete götürür. Böylece yatak kuru kalabilir.
Ancak bu yöntem çocuğa gece mesane kontrolünü öğretmez.
Çocuk aslında mesanesinin dolduğunu fark ederek kendisi uyanmamaktadır. Anne veya baba belirli bir saatte onu uyandırmaktadır.
Bu yöntem kısa vadede çarşafın kuru kalmasını sağlayabilir ancak gece alt ıslatma tedavisinin kendisi değildir.
Gece kuru kalan ve kendi kendine tuvalete kalkma ihtiyacı duymayan bir çocuğu ise sırf “uzun süredir idrar yapmadı” düşüncesiyle uyandırmak gerekmez.
Çocuğun sabaha kadar kuru kalması kaç yaşında başlar?
Her çocukta aynı yaşta başlamaz.
Çocuklar genellikle önce gündüz mesane kontrolünü kazanır. Gece kontrolü daha sonra gelişebilir.
Çocukların önemli bir bölümü 5-6 yaşına geldiğinde geceleri kuru kalabilir. Ancak bu yaşlarda hâlâ yatağını ıslatan çocuklar da vardır ve bu oldukça yaygındır.
Gece kontrolünün gelişmesini genetik özellikler, gece idrar üretimi, mesane kapasitesi ve uykudan uyanma mekanizması etkiler.
Bir kardeş 3 yaşında sabaha kadar kuru kalırken diğer kardeş 6 yaşında hâlâ zaman zaman yatağını ıslatabilir.
Bu durum tek başına çocuğun böbreklerinde veya mesanesinde hastalık bulunduğunu göstermez.
Gece alt ıslatma ile gece tuvalete kalkmamak aynı şey midir?
Hayır.
Çocuk gece boyunca hiç tuvalete kalkmadan uyuyor ve sabah yatağı kuruysa mesanesi gece üretilen idrarı depolayabiliyor demektir.
Gece hiç uyanmadan yatağını ıslatan çocukta ise durum farklıdır.
Burada gece üretilen idrar miktarı mesane kapasitesini aşmış olabilir. Mesane gece fazla hareketli olabilir veya çocuk dolan mesanenin sinyaline rağmen uyanamayabilir.
Güncel Avrupa Üroloji Derneği çocuk ürolojisi kılavuzu gece alt ıslatmanın temel mekanizmaları arasında yüksek gece idrar üretimini, gece mesane aktivitesini ve uyanma güçlüğünü saymaktadır.
Gece alt ıslatan çocuklarda ADH eksik midir?
Bazı çocuklarda gece saatlerinde ADH’nin beklenen artışının yeterince belirgin olmaması önemli bir mekanizma olabilir.
Bunun sonucunda böbrekler gece daha fazla idrar üretir. Üretilen idrar çocuğun gece mesane kapasitesini aşarsa yatak ıslanabilir.
Ancak bütün gece alt ıslatan çocuklarda sorun yalnızca ADH değildir.
Bazı çocuklarda gece idrar üretimi normaldir fakat mesane kapasitesi küçüktür veya gece mesane kasılmaları oluşur. Bazıları ise mesane dolduğunda uyanmakta zorlanır.
Bu nedenle gece alt ıslatmanın tedavisi de her çocukta aynı değildir.
Desmopressin nedir?
Desmopressin, ADH’nin etkisini taklit ederek gece üretilen idrar miktarını azaltan bir ilaçtır.
Özellikle gece fazla idrar üreten ve gece alt ıslatan uygun çocuklarda kullanılabilir.
Ancak desmopressin her alt ıslatan çocuğa gelişigüzel verilmemelidir.
İlacın kullanıldığı dönemde sıvı tüketiminin doğru düzenlenmesi önemlidir. Aşırı sıvı alınması kandaki sodyum düzeyinin tehlikeli biçimde düşmesine neden olabilir.
Bu nedenle desmopressin doktor önerisiyle kullanılmalıdır.
Gece tuvalete kalkmadan kuru şekilde uyuyan sağlıklı bir çocuğun ise ADH veya desmopressin açısından değerlendirilmesine gerek yoktur.
Sabah çok miktarda idrar yapmak normal midir?
Olabilir.
Çocuk gece boyunca hiç idrar yapmadıysa sabah mesanesinde birkaç saat boyunca biriken idrar bulunacaktır. Bu nedenle sabah ilk idrarın gün içerisindeki diğer işemelerden daha fazla olması normaldir.
Sabah idrarı ayrıca daha koyu sarı görünebilir.
Gece boyunca sıvı alınmadığı ve ADH etkisiyle böbreklerden daha yoğun idrar üretildiği için bu görüntü ortaya çıkabilir.
Çocuk rahat şekilde idrar yapıyorsa ve sonrasında mesanesinin boşaldığını hissediyorsa tek başına sabah fazla miktarda idrar yapması sorun değildir.
Sabah idrarının koyu olması normal midir?
Çoğu zaman evet.
Gece boyunca idrar daha konsantre hale gelebildiği için sabah ilk idrar açık sarı yerine daha koyu sarı olabilir.
Çocuk su içip güne başladıktan sonra idrarın renginin açılması beklenebilir.
Ancak idrar sürekli çok koyuysa, çay veya kola rengindeyse, gözle görülür kan varsa veya çocuk normalden az idrar yapıyorsa yalnızca gece idrarının yoğunlaşmasına bağlanmamalıdır.
Bebekte sabaha kadar kuru bez normal midir?
Burada bebeğin yaşı ve genel durumu önemlidir.
Gece beslenmesi azalmış, daha uzun süre uyuyan, gün içerisinde yeterli beslenen ve yeterli sayıda bez ıslatan daha büyük bir bebek zaman zaman sabah kuru veya çok az ıslanmış bezle uyanabilir.
Ancak yenidoğan ve küçük bebeklerde durum daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Bu yaş grubunda beslenmenin yeterli olup olmadığını anlamak için günlük ıslak bez sayısı önemli göstergelerden biridir.
Bebeğin normalden belirgin şekilde daha az bez ıslatması, özellikle buna ağız kuruluğu, gözyaşında azalma, çökmüş bıngıldak, aşırı uyku hali veya beslenme güçlüğü eşlik ediyorsa susuzluk belirtisi olabilir.
Burada tek bir gecedeki kuru bezden çok, bebeğin genel idrar düzenindeki değişiklik önemlidir.
Kuru bez hangi durumda önemsenmelidir?
Bebeğin daha önce düzenli şekilde bez ıslatırken belirgin biçimde daha az idrar yapmaya başlaması önemlidir.
Özellikle kusma, ishal veya ateş varsa sıvı kaybı daha hızlı gelişebilir.
Bebek aynı zamanda daha az emiyor, ağız ve dudakları kuru görünüyor, ağlarken gözyaşı azalmış veya alışılmadık derecede halsiz görünüyorsa değerlendirme gerekir.
Yenidoğanlarda beslenme ve idrar miktarı birbirine çok yakından bağlıdır.
Bu nedenle küçük bir bebekte uzun süre kuru bez görüldüğünde “ADH çalışıyor, normaldir” şeklinde otomatik bir yorum yapılmamalıdır.
Çocuk gündüz de çok az idrara çıkıyorsa normal midir?
Her zaman değil.
Okul çağındaki çocukların bir kısmı oyun oynarken veya okul tuvaletini kullanmak istemediği için saatlerce idrarını tutabilir.
Bu alışkanlık uzun süre devam ettiğinde mesane fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Gün içerisinde yalnızca iki veya üç kez idrara çıkan, idrarı son ana kadar tutan, bacaklarını çaprazlayan veya işerken ıkınan çocuklarda işeme alışkanlığının değerlendirilmesi gerekir.
NIDDK çocuklarda normal gündüz işeme sıklığının genellikle yaklaşık 4-7 kez olduğunu, günde yalnızca 2-3 kez işemenin seyrek işeme olarak değerlendirilebileceğini belirtmektedir.
Dolayısıyla gece sekiz saat idrar yapmamak ile gündüz sürekli idrar tutmak aynı şey değildir.
Çocuğum çok su içiyor ama gece yine de kalkmıyor. Sorun olur mu?
Çocuk gün içerisinde yeterli sıvı tüketiyor, normal miktarda idrar yapıyor ve sabah rahat şekilde mesanesini boşaltıyorsa gece tuvalete kalkmaması tek başına sorun değildir.
Ancak çok fazla su içme ihtiyacı farklı bir konudur.
Çocuk sürekli susuyor, gün boyunca çok büyük miktarlarda su içiyor ve buna rağmen sık ve bol miktarda idrar yapıyorsa diyabet gibi hastalıklar açısından değerlendirme gerekebilir.
Özellikle gece tekrar tekrar su içmek için uyanma ve çok miktarda idrar yapma birlikteyse bunun üzerinde durulmalıdır.
Aşırı susama ve aşırı idrar üretimi normal gece idrar düzeninden farklıdır.
Hangi durumda çocuğun gece idrar düzeni araştırılmalıdır?
Çocuğun gece tuvalete kalkmaması tek başına araştırma nedeni değildir.
Ancak bazı belirtiler eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir:
Gündüz de çok seyrek idrar yapması
İdrar yaparken zorlanması veya ıkınması
İdrar akımının çok ince veya kesik kesik olması
İdrar yaparken yanma veya ağrı
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
Aşırı susama ve çok miktarda idrar üretimi
Yeni başlayan gece alt ıslatma
Daha önce en az altı ay kuru kaldıktan sonra tekrar altını ıslatma
Kabızlık ve gündüz idrar kaçırma
Sabah idrarını yapmakta belirgin güçlük
Bu durumlarda yalnızca geceye değil, çocuğun 24 saatlik mesane ve bağırsak düzenine bakılır.
Daha önce kuru olan çocuk tekrar altını ıslatmaya başladıysa önemli midir?
Değerlendirilmelidir.
Çocuğun en az altı ay boyunca gece kuru kaldıktan sonra yeniden yatak ıslatmaya başlamasına sekonder enürezis denir.
Bunun nedeni bazen psikolojik veya çevresel değişiklikler olabilir. Ancak idrar yolu enfeksiyonu, kabızlık, diyabet ve uyku sorunları gibi tıbbi durumlar da araştırılabilir.
Bu nedenle “dikkat çekmek için yapıyor” şeklinde yaklaşmak doğru değildir.
Çocuğun idrar kontrolündeki yeni bir değişiklik neden açısından değerlendirilmelidir.
Horlama ve gece idrar sorunları ilişkili olabilir mi?
Evet.
Özellikle yüksek sesle horlayan, uykuda nefesi duran, ağızdan nefes alan ve gündüz aşırı uykulu görünen çocuklarda uyku apnesi bulunabilir.
Uyku apnesi gece idrar üretimini artırabilir ve gece alt ıslatmaya katkıda bulunabilir.
Burada çocuk gece hiç idrar yapmadan kuru şekilde uyuyorsa uyku apnesi açısından araştırma yapılması gerekmez. Ancak horlama ve yatak ıslatma birlikteyse uyku kalitesi de değerlendirilmelidir.
Çocuğun gece idrar yapıp yapmadığını ölçmek gerekir mi?
Sağlıklı ve kuru kalan bir çocukta gerekmez.
Ancak gece alt ıslatma araştırılıyorsa gece üretilen idrar miktarını anlamak değerli olabilir.
EAU çocuk ürolojisi kılavuzu gerektiğinde gece kullanılan bezin sabah tartılmasını ve buna sabah ilk idrar miktarının eklenmesini önerir. Böylece çocuğun gece fazla idrar üretip üretmediği anlaşılabilir.
Bu değerlendirme özellikle gece alt ıslatma tedavisinin planlanmasında kullanılabilir.
Gece sorunsuz uyuyan bir çocuk için ise her sabah bez tartmak veya idrar miktarı ölçmek gerekli değildir.
Sağlıklı bir çocuk gece boyunca kaç saat idrar yapmadan durabilir?
Bunun için bütün çocuklara uygulanabilecek tek bir saat sınırı yoktur.
Yaş, mesane kapasitesi, akşam tüketilen sıvı miktarı ve gece idrar üretimi bu süreyi değiştirir.
Okul çağındaki bir çocuğun yatmadan önce tuvalete gidip 8-10 saat uyuması ve sabah idrar yapması fizyolojik olabilir.
Ancak aynı süreyi yenidoğan bebeğe uygulamak doğru değildir.
Bebeklerde idrar miktarı, beslenmenin yeterliliğini ve sıvı durumunu değerlendirmek açısından çok daha önemlidir.
Bu nedenle “kaç saat idrar yapmadı?” sorusunun yanıtı her zaman çocuğun yaşıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Gece tuvalete kalkmayan çocuk için ne yapılmalı?
Çocuk sağlıklıysa ve sabah yatağı kuruysa özel olarak yapılması gereken bir şey yoktur.
Gün içerisinde yeterli sıvı alması sağlanabilir. İdrarını uzun süre tutmaması, yaklaşık düzenli aralıklarla tuvalete gitmesi ve yatmadan önce mesanesini boşaltması yararlı alışkanlıklardır.
Gece ise sırf tuvalete götürmek amacıyla uykusunu bölmek gerekmez.
Çocuğun kendi fizyolojik gece ritminin oluşmasına izin verilmelidir.
Bebeklerde ise değerlendirme biraz farklıdır. Beslenme, günlük toplam ıslak bez sayısı, kilo alımı ve genel durum birlikte takip edilir.
Gece kuru kalmak tek başına sorun değildir; önemli olan çocuğun bütün gün içerisindeki idrar üretiminin ve mesane fonksiyonunun normal olmasıdır.
Ankara’da çocuklarda gece alt ıslatma, gündüz idrar kaçırma, seyrek işeme, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve diğer işeme bozukluklarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum bütün gece tuvalete kalkmıyor, normal mi?
Çocuk gündüz normal idrar yapıyor, herhangi bir şikâyeti bulunmuyor ve sabah rahat şekilde idrarını yapıyorsa çoğu zaman normaldir. Gece böbreklerin daha az idrar üretmesi ve mesanenin bunu depolayabilmesi sağlıklı fizyolojinin bir parçasıdır.
Çocuğu gece uyandırıp tuvalete götürmeli miyim?
Gece kuru kalan sağlıklı bir çocuğu rutin olarak uyandırmak gerekmez. Gece alt ıslatan çocuklarda da düzenli olarak ebeveyn tarafından uyandırmak kalıcı gece mesane kontrolünü öğretmez.
ADH hormonu çocuklarda ne işe yarar?
Antidiüretik hormon böbreklerden atılan su miktarını azaltır. Gece etkisinin artması gece üretilen idrar miktarının azalmasına yardımcı olur.
Bebeğin gece bezinin kuru kalması normal mi?
Daha büyük ve gece beslenmesi azalmış bebeklerde zaman zaman görülebilir. Ancak küçük bebekte normalden belirgin şekilde daha az ıslak bez, yetersiz beslenme veya susuzluk belirtileriyle birlikteyse değerlendirilmelidir.
Sabah çok fazla idrar yapmak sorun mudur?
Gece boyunca tuvalete kalkmayan bir çocukta sabah idrar miktarının daha fazla olması beklenebilir. Çocuk rahat idrar yapıyor ve başka şikâyeti yoksa bu durum çoğu zaman normaldir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
