Fleksibl üreteroskopi, böbrek ve üst üreter taşlarının idrar kanalından girilerek endoskopik yöntemle tedavi edilmesini sağlayan kapalı bir işlemdir. İşlem sırasında fleksibl üreteroskopla böbreğin içerisine ulaşılabilir, taşlar lazerle parçalanabilir ve uygun olan parçalar çıkarılabilir.
Ciltte kesi yapılmaması nedeniyle iyileşme süreci çoğu hastada hızlıdır. Ancak işlemden sonraki ilk birkaç gün idrarda hafif kan, idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya böğürde rahatsızlık görülebilir.
Özellikle işlem sonrasında DJ stent takılmışsa bazı şikâyetler stent çıkarılana kadar devam edebilir.
Burada önemli olan hangi yakınmaların beklenen iyileşme sürecinin parçası olduğunu, hangilerinin ise enfeksiyon veya tıkanıklık gibi bir problemi düşündürdüğünü bilmektir.
Fleksibl üreteroskopi sonrası ilk günlerde neler normal olabilir?
İşlem sırasında idrar kanalı, mesane, üreter ve böbreğin toplayıcı sistemi endoskopik aletlerle temas eder.
Bu nedenle ilk birkaç gün:
- İdrar yaparken hafif yanma
- İdrarda pembe veya açık kırmızı renk
- Sık idrara çıkma
- Ani idrar sıkışması
- Alt karında rahatsızlık
- Hafif böğür ağrısı
görülebilir.
Taş lazerle parçalandıysa küçük taş parçalarının idrarla çıkması sırasında kısa süreli renal kolik de yaşanabilir.
Bu belirtilerin zaman içerisinde azalması beklenir.
Ancak ağrı giderek artıyorsa, idrar yoğun biçimde kanlı hale geliyorsa veya ateş ortaya çıkıyorsa durum normal iyileşme süreci olarak değerlendirilmemelidir.
İdrarda kan görülmesi normal midir?
Belirli miktarda kanama normal olabilir.
Fleksibl üreteroskopi sonrasında idrar ilk birkaç gün pembe veya açık kırmızı görünebilir.
DJ stent bulunan hastalarda kanama zaman zaman tekrar ortaya çıkabilir. Özellikle uzun yürüyüş, yoğun fiziksel aktivite veya gün içerisinde fazla hareket sonrasında idrar renginin biraz koyulaşması görülebilir.
Bu durum her zaman komplikasyon anlamına gelmez.
Ancak kanama giderek artıyorsa, idrar tamamen koyu kırmızı hale geliyorsa veya büyük pıhtılar çıkıyorsa değerlendirme gerekir.
Pıhtılar idrar kanalını tıkayarak idrar yapmayı zorlaştırabilir.
İdrarda kan ne kadar devam eder?
Hastadan hastaya değişebilir.
Stent bulunmayan hastalarda hafif kanama çoğunlukla birkaç gün içerisinde belirgin şekilde azalır.
Stent varsa zaman zaman pembe idrar stent çıkarılana kadar görülebilir.
Özellikle fiziksel aktivite sonrasında rengin tekrar koyulaşması mümkündür.
Burada yalnızca rengin varlığına değil miktarına ve eşlik eden belirtilere bakmak gerekir.
Hafif pembelik ile pıhtılı yoğun kanama aynı şekilde değerlendirilmez.
DJ stent nedir?
DJ stent, böbrekle mesane arasındaki üreter içerisinde bırakılan ince ve esnek bir tüptür.
Her fleksibl üreteroskopi sonrasında stent takılması zorunlu değildir.
Güncel Avrupa Üroloji Derneği kılavuzu komplikasyonsuz ve taşın tamamen temizlendiği üreteroskopilerde rutin stent takılmasının gerekli olmadığını belirtmektedir.
Ancak işlem sırasında üreterde travma oluşmuşsa, ödem bekleniyorsa, taş parçaları kalmışsa, kanama veya enfeksiyon riski varsa ya da üreterin açık tutulması gerekiyorsa stent yerleştirilebilir.
Stentin ne kadar süre kalacağı da hastaya göre değişir.
DJ stent varken hangi şikâyetler görülebilir?
Stent bulunan hastaların önemli bir bölümünde bir miktar rahatsızlık olur.
En sık görülen belirtiler:
- Sık idrara çıkma
- Ani sıkışma
- İdrar yaparken yanma
- Mesanede baskı hissi
- Kasık ağrısı
- İdrarda kan
- İdrar yaparken veya hemen sonrasında böğür ağrısı
şeklindedir.
Böğür ağrısının özellikle idrar yaparken ortaya çıkmasının nedeni mesane basıncının stent boyunca böbreğe doğru iletilebilmesidir.
Bu durum rahatsız edici olabilir ancak tek başına stentin yanlış yerde olduğu anlamına gelmez.
Şikâyetler çok belirginse tedavide bazı ilaçlardan yararlanılabilir.
Stent ağrısı için ilaç kullanılabilir mi?
Evet.
Güncel EAU Kılavuzu alfa blokerlerin stente bağlı şikâyetleri ve kolik ataklarını azaltabildiğini belirtmektedir.
Tamsulosin gibi alfa blokerler bazı hastalarda kullanılabilir.
Mesane spazmları ve sıkışma ön plandaysa farklı mesane ilaçları da değerlendirilebilir.
Ağrı için parasetamol veya uygun hastalarda NSAİİ grubu ilaçlar kullanılabilir.
Ancak her ilaç herkes için uygun değildir.
Böbrek fonksiyonları, mide hastalıkları, tansiyon, kullanılan kan sulandırıcılar ve başka ilaçlar dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle ameliyat sonrası reçete edilen ilaçlar önerildiği şekilde kullanılmalıdır.
Stent ipi varsa neye dikkat edilmeli?
Bazı DJ stentlerin ucunda dışarıya uzanan ince bir çıkarma ipi bulunur.
Bu ip erkeklerde penis ucundan, kadınlarda idrar kanalından dışarı çıkabilir ve genellikle cilde sabitlenir.
Bu görüntü hastayı endişelendirebilir ancak planlı bir uygulamadır.
En önemli kural ipi çekmemektir.
Duş sırasında, kıyafet değiştirirken veya tuvalette temizlik yaparken ipin yanlışlıkla çekilmemesine dikkat edilmelidir.
Stentin ne zaman ve kim tarafından çıkarılacağı hastaya taburculuk sırasında söylenmelidir.
Doktor özellikle önermedikçe hasta kendi kendine stenti çıkarmamalıdır.
Stent ipi kaybolursa ne yapılmalı?
İp içeri kaçabilir veya nadiren kopabilir.
Bu durumda paniğe gerek yoktur ancak üroloji ekibine haber verilmelidir.
Stent hâlâ içeride olabilir ve gerektiğinde fleksibl sistoskopi adı verilen kısa bir işlemle çıkarılabilir.
İpi bulmak amacıyla idrar kanalının içerisine müdahale edilmemelidir.
Stent yanlışlıkla çıkarsa ne yapılmalı?
Üroloji ekibi bilgilendirilmelidir.
Her erken çıkan stent acil durum oluşturmaz ancak stentin neden yerleştirildiği önemlidir.
Üreterde ciddi ödem veya yaralanma nedeniyle stent takılmışsa erken çıkması idrar akımında probleme yol açabilir.
Özellikle stent çıktıktan sonra şiddetli böğür ağrısı, ateş veya idrar yapma problemi oluşursa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Stent ne zaman çıkarılır?
Tek bir standart süre yoktur.
Stentin kalış süresi işlem sırasında görülen duruma göre belirlenir.
Bazı komplikasyonsuz işlemlerde birkaç gün yeterli olabilir.
Daha fazla ödem, üreter yaralanması veya planlanan ikinci işlem varsa daha uzun süre tutulabilir.
En önemli nokta stentin unutulmamasıdır.
Uzun süre içeride kalan stentlerin üzerinde taşlaşma gelişebilir, enfeksiyon riski artabilir ve çıkarılması daha zor hale gelebilir.
Bu nedenle hastanın stent çıkarma tarihini mutlaka bilmesi gerekir.
Fleksibl üreteroskopi sonrası ne kadar su içilmeli?
İşlemden sonraki ilk dönemde yeterli sıvı tüketimi önemlidir.
Sıvı kısıtlamasını gerektiren kalp veya böbrek hastalığı bulunmayan hastalarda gün içerisinde düzenli su içmek idrarın seyrelmesine ve küçük taş parçalarının atılmasına yardımcı olabilir.
Bazı merkezler ilk 24-48 saatte normalden biraz daha fazla sıvı tüketilmesini önermektedir.
Ancak kendinizi kısa sürede birkaç litre su içmeye zorlamak gerekli değildir.
Sıvıyı gün içerisine yaymak daha uygundur.
İdrarın açık sarı olması pratik bir hedef olabilir.
Kalp yetmezliği veya ileri böbrek hastalığı gibi sıvı kısıtlaması gereken bir durum varsa üroloğun ve ilgili hekimin önerisi esas alınmalıdır.
Çok su içmek ağrıyı artırabilir mi?
Bazı hastalarda özellikle stent varken çok hızlı ve fazla miktarda su tüketmek sıkışma ve böğür rahatsızlığını artırabilir.
Bu nedenle amaç mümkün olduğunca fazla su içmek değil, yeterli sıvıyı düzenli şekilde almaktır.
Hasta sürekli kusuyorsa veya ağızdan sıvı alamıyorsa da evde zorlayarak su içmeye çalışmak yerine değerlendirilmesi gerekir.
Fleksibl üreteroskopi sonrası beslenme nasıl olmalı?
Anesteziden çıktıktan sonra bulantı yoksa genellikle normal beslenmeye kademeli olarak dönülebilir.
İlk saatlerde daha hafif beslenmek rahat olabilir.
Taş hastalığının uzun dönem beslenme planı ise ameliyattan tamamen ayrı değerlendirilmelidir.
Hangi beslenmenin uygun olduğu taşın türüne göre değişir.
Kalsiyum oksalat taşıyla ürik asit veya sistin taşı aynı şekilde önlenmez.
Bu nedenle çıkarılan taş parçaları mümkünse analiz edilmelidir.
Tekrarlayan taş hastalarında metabolik inceleme ve gerektiğinde 24 saatlik idrar analizi planlanabilir.
Antibiyotik kullanmak gerekir mi?
Her hastanın ameliyat sonrasında uzun süre antibiyotik kullanması gerekmez.
Cerrah işlem öncesindeki idrar kültürü, işlem sırasında görülen bulgular ve hastanın enfeksiyon riskine göre antibiyotik planlayabilir.
Antibiyotik reçete edilmişse belirtilen doz ve süreye uyulmalıdır.
Evde bulunan eski antibiyotiklerin kendi kendine başlanması doğru değildir.
Ateş veya titreme geliştiğinde de yalnızca antibiyotik alıp evde beklenmemelidir.
Üreteroskopi sonrasında ciddi enfeksiyon nadir olmakla birlikte sepsis gelişebileceği için ateş önemli bir uyarı işaretidir.
İşlem sonrası ateş normal midir?
Yüksek ateş normal kabul edilmez.
Özellikle 38°C ve üzerindeki ateş, titreme, belirgin halsizlik veya genel durumda bozulma idrar yolu enfeksiyonunu düşündürebilir.
Taşların içerisinde bakteriler bulunabilir ve işlem sırasında bu bakteriler dolaşıma geçebilir.
Bu nedenle üreteroskopi sonrası ateş hafife alınmamalıdır.
Ateşe böğür ağrısı, kusma veya tansiyon düşüklüğü eşlik ediyorsa daha acil değerlendirme gerekir.
Ağrı ne kadar sürer?
İlk 24-72 saat içerisinde hafif veya orta düzeyde ağrı görülebilir.
Endoskopik cihazların üreter içerisinde oluşturduğu ödem ve varsa stent ağrının temel nedenleri arasındadır.
Taş parçalarının çıkışı da kısa süreli kolik oluşturabilir.
Ağrının zaman içerisinde azalması beklenir.
Buna karşılık ağrı her geçen saat artıyorsa, verilen ilaçlara rağmen kontrol edilemiyorsa veya ateşle birlikteyse tekrar değerlendirme yapılmalıdır.
Sıcak uygulama yapılabilir mi?
Hafif böğür veya alt karın rahatsızlığında kontrollü sıcak uygulama bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir.
Sıcak su torbası veya düşük ayardaki sıcak ped doğrudan çıplak cilde uygulanmamalıdır.
Bu yöntem yalnızca destekleyicidir.
Tıkanıklık, enfeksiyon veya ciddi ağrı varsa sıcak uygulamayla şikâyeti bastırıp beklemek doğru değildir.
Ne zaman yürümeye başlanabilir?
Hafif yürüyüş genellikle erken dönemde yapılabilir.
Uzun süre yatakta kalmak çoğu hasta için gerekli değildir.
Hasta kendisini iyi hissediyorsa ev içerisinde yürüyebilir ve günlük basit aktivitelerine kademeli olarak dönebilir.
Ancak ilk günlerde yoğun egzersiz, ağır kaldırma ve zorlayıcı fiziksel aktiviteden kaçınmak daha uygundur.
Stent bulunan hastalarda yoğun hareket idrardaki kanı ve böğür ağrısını artırabilir.
Bu durum görüldüğünde aktivite azaltılabilir.
Spor ne zaman yapılabilir?
İşlemin kapsamına ve stent bulunup bulunmadığına göre değişir.
Genellikle ilk birkaç gün ağır spor önerilmez.
Yoğun koşu, ağırlık kaldırma veya karın içi basıncı belirgin artıran aktiviteler kanamayı ve stent şikâyetlerini artırabilir.
Günlük aktiviteye dönüş kademeli olmalıdır.
İdrar berraklaşmış, ağrı azalmış ve hasta kendisini iyi hissediyorsa aktivite artırılabilir.
Stent nedeniyle egzersiz sırasında belirgin ağrı oluşuyorsa stent çıkarılana kadar daha hafif aktiviteler tercih edilebilir.
Ne zaman işe dönülebilir?
Masa başı çalışan birçok hasta birkaç gün içerisinde işine dönebilir.
Fiziksel güç gerektiren işlerde daha uzun dinlenme gerekebilir.
Burada tek bir süre belirlemek doğru değildir.
İşlem sırasında büyük taş yükü tedavi edilmişse, stent bulunuyorsa veya hastanın ağrısı devam ediyorsa işe dönüş gecikebilir.
Genel anestezinin etkileri de ilk gün dikkate alınmalıdır.
Araba ne zaman kullanılabilir?
Genel anestezi veya sedasyon sonrasında ilk 24 saat araç kullanılmamalıdır.
Daha sonra da hasta uyuşukluk yapan ağrı kesici kullanıyorsa araç kullanmamalıdır.
Direksiyon başına geçebilmek için ağrının kontrol altında olması ve acil fren gibi ani hareketleri rahatça yapabilecek durumda olunması gerekir.
Bu nedenle yalnızca “24 saat geçti” diye otomatik olarak araç kullanılmamalıdır.
Cinsel ilişkiye ne zaman girilebilir?
Stent bulunmayan hastalarda idrar berraklaşmış, ağrı ve yanma belirgin şekilde azalmışsa kişinin kendisini rahat hissettiği dönemde cinsel aktiviteye dönülebilir.
Ancak dışarıya uzanan ipli bir DJ stent varsa cinsel ilişki stentin yerinden çıkmasına neden olabilir.
Bu nedenle ipli stent bulunan hastalarda stent çıkarılana kadar cinsel ilişkiden kaçınmak daha güvenlidir.
Stent ipi bulunmasa bile bazı hastalarda mesane ve böğür ağrısı nedeniyle cinsel ilişki rahatsız edici olabilir.
Taş parçaları çıkarken ağrı olur mu?
Olabilir.
Lazerle taş parçalandığında çok küçük parçaların bir bölümü ameliyat sırasında çıkarılırken bazı parçalar böbrekte bırakılabilir.
Bu parçalar sonraki günlerde idrarla atılabilir.
Üreterden geçen taş parçaları kısa süreli böğür veya kasık ağrısına neden olabilir.
EAU Kılavuzu lazerle taş kırma sonrasında uygun hastalarda medikal ekspulsif tedavinin taş parçalarının atılmasını hızlandırabildiğini ve kolik ataklarını azaltabildiğini belirtmektedir.
Ancak şiddetli ve sürekli ağrı, büyük bir parçanın üreteri tıkadığını düşündürebilir.
İşlem sonrasında idrar yapamamak normal midir?
Hayır.
Anestezi sonrasında kısa süreli işeme güçlüğü görülebilir ancak tamamen idrar yapamama değerlendirilmelidir.
Mesanenin aşırı dolması, pıhtı, üretra problemi veya başka nedenler söz konusu olabilir.
Özellikle saatlerdir idrar yapamayan ve alt karında belirgin şişlik veya ağrı hisseden hastanın beklememesi gerekir.
Bulantı ve kusma ne zaman önemlidir?
Anestezi sonrasında kısa süreli bulantı görülebilir.
Ancak sürekli kusma ve su dahi içememe normal iyileşme sürecinin dışında değerlendirilmelidir.
Bunun nedeni anestezi veya ilaçlar olabileceği gibi şiddetli renal kolik veya enfeksiyon da olabilir.
Özellikle kusmaya ateş veya şiddetli böğür ağrısı eşlik ediyorsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Stent çıkarılınca ağrı olur mu?
Stent çıkarıldıktan sonra birkaç saat veya bir-iki gün süreyle idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve hafif böğür ağrısı görülebilir.
Bazı hastalarda üreter spazmına bağlı daha belirgin kolik gelişebilir.
Çoğu zaman bu şikâyetler kısa sürede azalır.
Ancak stent çıkarıldıktan sonra şiddetli ve geçmeyen böğür ağrısı, ateş veya idrar yapamama gelişirse değerlendirme gerekir.
Kontrol muayenesi neden önemlidir?
Hasta kendisini tamamen iyi hissetse bile kontrol gerekebilir.
İşlem sonunda bütün taşların temizlenmiş olup olmadığı, böbrekte kalan taş parçalarının bulunup bulunmadığı ve idrar yolunun açık olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Özellikle büyük taş yükünde tek seansta bütün taşların çıkarılması her zaman mümkün olmayabilir.
İkinci bir fleksibl üreteroskopi planlanabilir.
Kontrol görüntülemesinin zamanı ve yöntemi hastaya göre belirlenir.
Ultrason, direkt üriner sistem grafisi veya gerektiğinde düşük doz bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.
Taş analizi neden yapılmalı?
Ameliyat sırasında çıkarılan taş parçaları mümkünse laboratuvara gönderilmelidir.
Taşın:
- Kalsiyum oksalat
- Kalsiyum fosfat
- Ürik asit
- Sistin
- Enfeksiyon taşı
gibi hangi yapıdan oluştuğunun belirlenmesi tekrar taş oluşumunu önleme planını değiştirir.
Örneğin ürik asit taşı bulunan bir hastanın yaklaşımıyla kalsiyum oksalat taşı bulunan bir hastanın yaklaşımı aynı değildir.
Taşı çıkarmak mevcut problemi çözer.
Taşın neden oluştuğunu araştırmak ise yenisinin oluşmasını önlemeye yönelik adımdır.
Fleksibl üreteroskopi sonrası tekrar taş oluşabilir mi?
Evet.
Üreteroskopi mevcut taşı tedavi eder ancak kişinin taş oluşturma eğilimini ortadan kaldırmaz.
Özellikle daha önce birden fazla taş geçirmiş, genç yaşta taş hastalığı başlamış, iki taraflı taşı bulunan veya ailesinde yoğun taş öyküsü olan kişilerde tekrar riski daha önemlidir.
Bu hastalarda kan testleri ve 24 saatlik idrar incelemeleriyle metabolik değerlendirme yapılabilir.
Yeterli sıvı tüketimi, tuzun azaltılması ve taş tipine uygun beslenme planı tekrar riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Fleksibl üreteroskopi sonrası hangi belirtilerde acile başvurulmalı?
Bazı belirtilerde normal kontrol randevusunu beklemek doğru değildir.
Özellikle:
- 38°C ve üzerindeki ateş
- Titreme veya belirgin genel durum bozukluğu
- Ağrı kesicilere rağmen devam eden şiddetli böğür veya karın ağrısı
- İdrar yapamama
- Büyük pıhtılarla yoğun kanama
- Sürekli kusma ve sıvı alamama
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı
- Stentin erken çıkmasıyla birlikte şiddetli ağrı
durumlarında hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
Üreteroskopi sonrasında ciddi komplikasyonlar sık değildir ancak özellikle enfeksiyon erken fark edildiğinde tedavi daha güvenli şekilde yapılabilir.
Ameliyat sonrası en önemli üç nokta nedir?
İlk olarak yeterli ancak aşırı olmayan sıvı tüketilmelidir.
İkinci olarak reçete edilen ilaçlar doktorun önerdiği şekilde kullanılmalı ve DJ stent varsa çıkarılacağı tarih unutulmamalıdır.
Üçüncü olarak ateş, kontrol edilemeyen ağrı, idrar yapamama ve yoğun pıhtılı kanama gibi alarm bulguları normal ameliyat sonrası şikâyetlerden ayrılmalıdır.
Fleksibl üreteroskopi sonrasında hafif yanma, pembelik ve stent kaynaklı sıkışma sık görülebilir.
Ancak iyileşmenin genel yönü daha iyiye doğru olmalıdır.
Şikâyetler azalmak yerine giderek artıyorsa yeniden değerlendirme gerekir.
Ankara’da böbrek taşı, üreter taşı, fleksibl üreteroskopi, lazerle taş kırma, DJ stent takılması ve endoskopik taş cerrahisi sonrası takip Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Fleksibl üreteroskopi sonrası idrarda kan normal mi?
İlk birkaç gün hafif pembe veya kırmızı idrar görülebilir. DJ stent varsa özellikle hareket sonrasında kanama zaman zaman tekrarlayabilir. Yoğun pıhtılı kanama veya idrar yapamama normal değildir.
DJ stent varken böğür ağrısı normal mi?
Özellikle idrar yaparken veya fiziksel aktivite sırasında hafif-orta derecede böğür ağrısı görülebilir. Ağrı çok şiddetliyse, giderek artıyorsa veya ateş eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
Fleksibl üreteroskopiden sonra kaç gün dinlenmek gerekir?
Hastaların önemli bölümü birkaç gün içerisinde günlük hayatına dönebilir. İşin fiziksel ağırlığına, ameliyatın kapsamına ve stent bulunup bulunmamasına göre süre değişebilir.
Fleksibl üreteroskopiden sonra ne kadar su içilmeli?
Sıvı kısıtlaması gerektiren başka bir hastalık yoksa su gün içerisine yayılarak yeterli miktarda tüketilmelidir. Kısa sürede aşırı miktarda su içmek gerekli değildir.
Stent unutulursa ne olur?
Uzun süre kalan stentin üzerinde taşlaşma gelişebilir ve enfeksiyon veya tıkanıklık riski artabilir. Bu nedenle hastanın stentin çıkarılacağı tarihi bilmesi ve kontrolünü aksatmaması önemlidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
