İdrar yapamama, tıbbi adıyla idrar retansiyonu, mesanenin içerisinde biriken idrarın tamamen veya yeterli miktarda dışarı atılamaması durumudur. Bazı hastalarda aniden ortaya çıkar ve kişi mesanesi dolu olmasına rağmen hiç idrar yapamaz. Bazılarında ise sorun yavaş ilerler; hasta idrarını yapabildiğini düşünse de mesanesinde önemli miktarda idrar kalır.
Özellikle ileri yaş erkeklerde prostat büyümesi, idrar retansiyonunun sık karşılaşılan nedenleri arasındadır. Bununla birlikte idrar kanalı darlıkları, mesane kasının yeterince çalışmaması, nörolojik hastalıklar, bazı ilaçlar ve ameliyat sonrası gelişen geçici sorunlar da idrar yapamamaya neden olabilir.
Ani gelişen ve mesanenin dolu olmasına rağmen hiç idrar yapılamamasıyla ortaya çıkan akut idrar retansiyonu, acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu durumda uzun süre beklemek, mesaneye ve bazı hastalarda böbreklere zarar verebilir.
İdrar retansiyonunun tedavisinde önemli olan yalnızca mesanede biriken idrarı boşaltmak değildir. Sorunun neden geliştiğinin belirlenmesi ve tekrarlamasına yol açabilecek hastalıkların tedavi edilmesi gerekir.
İdrar Retansiyonu Nedir?
Mesane, böbreklerde üretilen idrarın geçici olarak depolandığı organdır. Normal idrar yapma sırasında mesane kası kasılırken idrar çıkışını kontrol eden kaslar gevşer. Böylece idrar, üretra adı verilen kanaldan dışarı atılır.
Bu sistemin sağlıklı çalışabilmesi için mesanenin kasılma gücünün yeterli olması, idrar kanalının açık bulunması ve sinirsel kontrol mekanizmasının düzgün çalışması gerekir.
İdrar retansiyonu bu mekanizmalardan birinin veya birkaçının bozulması sonucunda gelişebilir.
Örneğin prostat büyümesi idrar kanalını sıkıştırarak idrarın çıkışını zorlaştırabilir. Diyabete bağlı sinir hasarı ise mesane kasının yeterince kasılmasını engelleyebilir.
Her iki durumda da hasta mesanesini tam olarak boşaltamayabilir. Ancak sorunun nedeni ve uygulanacak tedavi farklıdır.
Akut ve Kronik İdrar Retansiyonu Arasındaki Fark Nedir?
İdrar retansiyonu akut veya kronik şekilde görülebilir.
Akut İdrar Retansiyonu
Akut idrar retansiyonu, kişinin daha önce idrar yapabiliyorken aniden idrar yapamaz hale gelmesidir.
Hasta çoğunlukla şiddetli idrar yapma ihtiyacı hisseder. Ancak tuvalete gittiğinde idrarını başlatamaz veya yalnızca birkaç damla çıkarabilir.
Mesane dolmaya devam ettikçe alt karında belirgin ağrı, baskı ve şişlik oluşabilir.
Akut retansiyon ürolojik acildir. Öncelikle mesanenin güvenli biçimde boşaltılması gerekir.
Kronik İdrar Retansiyonu
Kronik idrar retansiyonu ise genellikle daha yavaş gelişir.
Hasta idrar yapabilir ancak mesanesini tamamen boşaltamaz. İşeme sonrasında içeride fazla miktarda artık idrar kalır.
Zaman içerisinde idrar akımında zayıflama, sık idrara çıkma, gece tuvalete kalkma ve mesanenin boşalmadığı hissi ortaya çıkabilir.
Bazı hastalarda ise belirgin bir şikâyet bulunmayabilir.
Bu nedenle kronik idrar retansiyonu bazen başka bir nedenle yapılan ultrason sırasında fark edilir.
İdrar Yapamama Belirtileri Nelerdir?
İdrar retansiyonunun belirtileri akut veya kronik olmasına göre değişebilir.
Akut retansiyonda en belirgin bulgu, kişinin idrar yapmak istemesine rağmen idrarını çıkaramamasıdır. Genellikle buna alt karın ağrısı ve mesanede dolgunluk hissi eşlik eder.
Kronik retansiyonda ise belirtiler daha hafif olabilir.
Hastalar özellikle idrarı başlatmakta güçlük, zayıf idrar akımı, kesintili işeme ve tuvaletten kalktıktan kısa süre sonra tekrar idrar yapma ihtiyacı tarif edebilir.
Bazı kişiler idrar yaparken ıkınmak zorunda kalır. Bazılarında ise mesanenin dolu olmasına rağmen sık sık az miktarda idrar yapma görülür.
İleri durumlarda mesane aşırı dolduğu halde küçük miktarlarda idrar sızıntısı meydana gelebilir.
Bu tablo bazen yanlışlıkla yalnızca idrar kaçırma problemi olarak değerlendirilebilir.
Prostat Büyümesi İdrar Yapamamaya Neden Olur mu?
Evet. Özellikle ileri yaş erkeklerde idrar retansiyonunun en önemli nedenlerinden biri iyi huylu prostat büyümesine bağlı mesane çıkış tıkanıklığıdır.
Prostat, mesaneden çıkan idrar kanalının başlangıç bölümünü çevreler. Yaşla birlikte büyüyen prostat bazı erkeklerde üretra üzerinde baskı oluşturarak idrar akımını zorlaştırabilir.
Başlangıçta hasta yalnızca idrarını eskisine göre daha zayıf yaptığını fark edebilir. Zaman içerisinde işeme süresi uzayabilir, idrar akımı kesintili hale gelebilir ve mesanede artık idrar birikmeye başlayabilir.
Bazı hastalarda ise bu süreç ani idrar retansiyonuyla sonuçlanabilir.
Örneğin uzun süredir prostat büyümesine bağlı şikâyetleri bulunan bir erkek, bir gün aniden idrar yapamaz hale gelebilir. Mesanede biriken idrar nedeniyle şiddetli alt karın ağrısı gelişebilir.
Ancak prostat büyüklüğü ile idrar retansiyonu arasında her zaman doğrudan bir ilişki yoktur. Çok büyük prostatı bulunan bazı hastalar rahat idrar yapabilirken daha küçük prostatı olan başka bir hastada belirgin tıkanıklık bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca prostat hacmine bakılarak karar verilmez.
Prostat Kanseri İdrar Retansiyonu Yapabilir mi?
Bazı hastalarda yapabilir.
Özellikle prostat kanserinin idrar çıkışını etkilediği ileri durumlarda idrar yapma güçlüğü gelişebilir.
Ancak idrar retansiyonu yaşayan her erkek hastada prostat kanseri bulunduğu düşünülmemelidir.
İleri yaş erkeklerde iyi huylu prostat büyümesi çok daha yaygın bir nedendir.
Yine de hastanın yaşı, muayene bulguları ve diğer risk faktörlerine göre prostat hastalıklarının değerlendirilmesi gerekebilir.
İdrar retansiyonunun tek başına prostat kanseri tanısı koydurmadığı unutulmamalıdır.
İdrar Kanalı Darlığı İdrar Yapamamaya Neden Olur mu?
Üretra darlığı, idrarı mesaneden dışarı taşıyan kanalın belirli bir bölümünde daralma meydana gelmesidir.
Bu daralma çoğunlukla skar dokusuyla ilişkilidir.
Daha önce geçirilmiş idrar yolu girişimleri, travmalar, bazı enfeksiyonlar veya cerrahi işlemler üretra darlığı gelişmesine katkıda bulunabilir.
Hasta başlangıçta idrar akımının inceldiğini fark edebilir. İdrarın başlaması gecikebilir ve işeme süresi uzayabilir.
Darlık ilerledikçe mesanenin boşalması zorlaşabilir.
İleri durumlarda idrarın tamamen durması mümkündür.
Üretra darlığı bulunan hastalarda retansiyon tedavisi yalnızca sonda takılmasından ibaret değildir. Darlığın yeri, uzunluğu ve özelliklerine göre endoskopik veya rekonstrüktif cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Mesane Kasının Zayıflaması İdrar Retansiyonu Yapar mı?
Evet.
İdrarın dışarı atılabilmesi için mesane kasının yeterli güçle kasılması gerekir.
Detrusor adı verilen mesane kası yeterince kasılamadığında idrar kanalı açık olsa bile mesane tamamen boşalamayabilir.
Bu durum detrusor yetersizliği veya mesane kasının yetersiz çalışmasıyla ilişkili olabilir.
Özellikle uzun süredir mesane çıkış tıkanıklığı bulunan bazı hastalarda mesane fonksiyonları etkilenebilir. Ancak mesane kasının yetersiz çalışması yalnızca tıkanıklığa bağlı değildir.
Sinir sistemi hastalıkları, diyabet, bazı ilaçlar ve yaşla ilişkili değişiklikler de rol oynayabilir.
Bu nedenle yüksek miktarda artık idrar saptanması her zaman prostatın idrar kanalını tıkadığı anlamına gelmez.
Sorun bazen mesanenin kendisindedir.
Diyabet İdrar Yapamamaya Neden Olabilir mi?
Uzun süreli diyabet bazı hastalarda mesaneyi kontrol eden sinirleri etkileyebilir.
Diyabetik otonom nöropati geliştiğinde mesanenin dolduğunu algılama ve yeterli şekilde kasılma mekanizmaları bozulabilir.
Hasta mesanesi dolduğu halde güçlü bir idrar yapma ihtiyacı hissetmeyebilir.
Bunun sonucunda mesane normalden daha fazla dolabilir ve işeme sonrasında içeride önemli miktarda idrar kalabilir.
Diyabete bağlı mesane sorunlarında sık idrara çıkma ve idrar kaçırma gibi belirtiler de görülebilir.
Bu nedenle uzun süredir diyabeti bulunan ve mesane boşaltma problemi yaşayan hastalarda nörolojik mesane fonksiyonları değerlendirilmelidir.
Nörolojik Hastalıklar İdrar Retansiyonuna Yol Açar mı?
Evet.
Mesanenin çalışması beyin, omurilik ve periferik sinirler arasındaki iletişime bağlıdır.
Bu iletişimin bozulması idrar yapma fonksiyonlarını etkileyebilir.
Örneğin omurilik yaralanması, multipl skleroz, Parkinson hastalığı, inme ve bazı doğumsal nörolojik hastalıklarda mesane boşaltma problemleri ortaya çıkabilir.
Bazı hastalarda mesane kası yeterince kasılamaz. Bazılarında ise mesane kası ile idrar çıkışını kontrol eden kaslar uyumlu çalışmaz.
Bu hastalarda retansiyonun yanı sıra sıkışma, idrar kaçırma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları da görülebilir.
Nörojen mesane bulunan kişilerde tedavinin temel amaçlarından biri mesaneyi uygun basınçta ve güvenli şekilde boşaltarak böbreklerin korunmasıdır.
Bel Fıtığı İdrar Yapamamaya Neden Olur mu?
Nadir ancak önemli bir durumdur.
Özellikle bel bölgesindeki sinir köklerine ciddi baskı oluşturan bazı omurga hastalıklarında idrar yapma fonksiyonu etkilenebilir.
Kauda ekuina sendromu olarak adlandırılan tabloda mesane, bağırsak ve bacak fonksiyonlarını kontrol eden sinirlerde ciddi bası oluşabilir.
Yeni başlayan idrar retansiyonuna şiddetli bel ağrısı, bacaklarda güçsüzlük, genital bölgede veya makat çevresinde uyuşma ve dışkılama kontrolünde değişiklik eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Bu durumda yalnızca ürolojik muayene yeterli olmayabilir. Omurga ve sinir sistemi açısından acil inceleme yapılması gerekebilir.
Bu tür belirtilerde beklemek kalıcı sinir hasarı riskini artırabilir.
Hangi İlaçlar İdrar Yapamamaya Neden Olabilir?
Bazı ilaçlar mesane kasının kasılmasını azaltabilir veya mesane çıkışındaki direnci artırabilir.
Özellikle prostat büyümesi bulunan kişilerde bu etkiler daha belirgin hale gelebilir.
Bazı alerji ilaçları, soğuk algınlığı ilaçları, antidepresanlar, antikolinerjik ilaçlar ve opioid grubu güçlü ağrı kesiciler idrar retansiyonuna katkıda bulunabilir.
Örneğin burun tıkanıklığı için kullanılan ve psödoefedrin içeren bazı ilaçlar, mesane boynu ve prostat bölgesindeki kas tonusunu etkileyerek idrar yapmayı zorlaştırabilir.
Benzer şekilde antikolinerjik etkisi bulunan bazı ilaçlar mesanenin kasılma gücünü azaltabilir.
Ancak bu ilaçları kullanan herkeste idrar retansiyonu gelişmez.
Bir ilaç kullanmaya başladıktan sonra idrar akımı belirgin şekilde zayıfladıysa veya mesane boşaltma güçlüğü ortaya çıktıysa ilaçların hekim tarafından gözden geçirilmesi gerekir.
Düzenli kullanılan bir ilacı doktor önerisi olmadan bırakmak da doğru değildir.
Ameliyattan Sonra İdrar Yapamama Neden Olur?
Ameliyat sonrasında geçici idrar retansiyonu gelişebilir.
Bunun nedeni anestezinin mesanenin sinirsel kontrolü üzerindeki etkileri, kullanılan ağrı kesiciler, ameliyat sırasında verilen sıvılar ve işlem sonrasındaki hareket kısıtlılığı olabilir.
Özellikle spinal anestezi veya bazı genel anestezi uygulamalarından sonra mesanenin dolduğu hissi geçici olarak azalabilir.
Hasta ameliyattan sonra idrar yapma ihtiyacı hissetmeyebilir. Ancak mesanesi dolmaya devam edebilir.
Bu nedenle bazı ameliyatlardan sonra hastanın idrar yapıp yapmadığı takip edilir.
İdrar yapamayan hastada ultrasonla mesane doluluğu değerlendirilebilir ve gerektiğinde sonda uygulanabilir.
Ameliyat sonrasında idrar yapamamanın her zaman kalıcı bir sorun olduğu düşünülmemelidir. Ancak mesanenin aşırı dolmasına izin verilmemelidir.
Kabızlık İdrar Yapamamaya Neden Olur mu?
Özellikle ciddi kabızlıkta mümkün olabilir.
Bağırsağın son bölümünde fazla miktarda dışkı birikmesi mesaneye veya idrar çıkışına baskı yapabilir.
Ayrıca bağırsak ve mesane fonksiyonlarının sinirsel ve kaslarla ilgili kontrol mekanizmaları arasında ilişki bulunur.
Bu nedenle kabızlık bazı hastalarda işeme güçlüğünü artırabilir.
Çocuklarda kabızlık ile idrar yapma bozuklukları arasındaki ilişki özellikle önemlidir.
Gündüz idrar kaçırma, ani sıkışma veya idrarı uzun süre tutma alışkanlığı bulunan çocuklarda bağırsak düzeninin de değerlendirilmesi gerekir.
Ancak akut ve tamamen idrar yapamayan bir hastada sorunu yalnızca kabızlığa bağlayarak evde beklemek doğru değildir.
Mesane Taşı İdrar Retansiyonu Yapar mı?
Yapabilir.
Mesane içerisindeki bir taş, özellikle idrar çıkışının bulunduğu bölgeye yerleştiğinde idrar akımını engelleyebilir.
Bazı hastalarda idrar yaparken akım aniden kesilir.
Taşın konumu değiştiğinde idrar akımı yeniden başlayabilir.
Daha büyük taşlar veya idrar çıkışına sıkışan taşlar ciddi boşaltma sorunlarına neden olabilir.
Mesane taşları ayrıca sık idrara çıkma, idrarda kan, alt karın ağrısı ve idrar yaparken yanma gibi belirtiler oluşturabilir.
Bu nedenle idrar retansiyonu değerlendirmesinde uygun hastalarda mesane taşı da araştırılır.
Kadınlarda İdrar Yapamama Neden Olur?
İdrar retansiyonu erkeklerde daha sık görülmekle birlikte kadınlarda da gelişebilir.
Kadınlarda pelvik organ sarkması, üretra darlığı, pelvik kitleler ve mesane kasının yeterince çalışmaması gibi nedenler önemlidir.
Örneğin ileri derecede mesane veya rahim sarkması idrar çıkışının anatomisini değiştirerek mesanenin boşalmasını zorlaştırabilir.
Bunun dışında geçirilmiş pelvik ameliyatlar, nörolojik hastalıklar ve bazı ilaçlar da idrar retansiyonuna yol açabilir.
Kadınlarda idrar retansiyonu daha nadir olduğu için altta yatan nedenin dikkatli değerlendirilmesi önemlidir.
Bazı hastalarda belirgin bir anatomik tıkanıklık saptanmayabilir. Bu durumda mesane ve idrar çıkış kaslarının çalışma biçimini değerlendiren ileri testler gerekebilir.
Doğum Sonrası İdrar Yapamama Normal midir?
Doğumdan sonra geçici mesane boşaltma problemleri görülebilir.
Özellikle epidural anestezi, uzun süren doğum, pelvik dokularda ödem ve doğum sırasında gelişen sinirsel etkilenme mesane fonksiyonlarını geçici olarak değiştirebilir.
Bazı kadınlar doğumdan sonra mesaneleri dolduğu halde idrar yapma ihtiyacını yeterince hissedemeyebilir.
Bazılarında ise idrar yapma isteği olmasına rağmen boşaltma gerçekleşmez.
Bu nedenle doğum sonrasında hastanın mesanesini yeterince boşaltabildiğinden emin olunması önemlidir.
İdrar yapamama devam ediyorsa değerlendirme ve gerektiğinde geçici kateter uygulaması gerekebilir.
Sorun çoğu hastada düzelebilir ancak aşırı dolmuş bir mesanenin uzun süre bekletilmesi uygun değildir.
Çocuklarda İdrar Yapamama Neden Olur?
Çocuklarda idrar retansiyonu erişkinlere göre daha nadirdir.
Ancak ortaya çıktığında nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Çocuklarda ciddi kabızlık, işeme bozuklukları, idrar yolu enfeksiyonları, bazı ilaçlar ve idrar kanalındaki anatomik problemler retansiyona neden olabilir.
Özellikle erkek bebeklerde posterior üretral valv adı verilen doğumsal idrar yolu tıkanıklığı önemli nedenlerden biridir.
Bu hastalıkta üretranın arka bölümünde bulunan anormal doku yapısı idrar akımını engelleyebilir.
Bebeklik döneminde zayıf idrar akımı, mesanenin yeterince boşalamaması, idrar yolu enfeksiyonları ve böbreklerde genişleme görülebilir.
Ayrıca spina bifida gibi nörolojik hastalıklar çocuklarda mesane boşaltma fonksiyonunu etkileyebilir.
Çocuk idrar yapmak istiyor ancak yapamıyorsa, özellikle alt karında şişlik veya ağrı da bulunuyorsa acil değerlendirme gerekir.
Bebeklerde İdrar Yapamama Nasıl Anlaşılır?
Bebekler idrar yapamadıklarını ifade edemez.
Bu nedenle bezin ıslanma sıklığı, bebeğin genel durumu ve beslenmesi önemlidir.
Ancak bezin uzun süre kuru kalması her zaman idrar retansiyonu anlamına gelmez.
Yetersiz beslenme, kusma, ishal veya sıvı kaybı nedeniyle böbreklerin daha az idrar üretmesi de mümkündür.
İdrar retansiyonunda ise mesanede idrar birikir ancak dışarı atılamaz.
Bebekte alt karında belirgin şişlik, huzursuzluk, ağlama, idrar yaparken zorlanma veya idrar çıkışında belirgin azalma bulunuyorsa değerlendirme yapılmalıdır.
Özellikle yenidoğan döneminde idrar çıkışının olmaması geciktirilmeden araştırılmalıdır.
İdrar Yapamamak ile Böbreklerin İdrar Üretmemesi Aynı Şey midir?
Hayır. Bu ayrım oldukça önemlidir.
İdrar retansiyonunda böbrekler idrar üretmeye devam edebilir ancak mesane boşaltılamaz.
Buna karşılık böbreklerin çok az idrar üretmesi veya hiç idrar üretmemesi farklı bir soruna işaret edebilir.
Örneğin ciddi sıvı kaybı, akut böbrek hasarı veya bazı dolaşım problemlerinde idrar üretimi azalabilir.
Bu durumda mesane dolu olmayabilir.
Her iki durum da ciddi olabilir ancak tedavileri aynı değildir.
Mesanenin dolu olup olmadığını anlamak için ultrason veya mesane tarama cihazlarından yararlanılabilir.
Özellikle uzun süredir idrar çıkışı olmayan bir hastada nedenin evde tahmin edilmeye çalışılması doğru değildir.
İdrar Retansiyonu Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda hastanın şikâyetleri, tıbbi geçmişi ve kullandığı ilaçlar birlikte değerlendirilir.
Özellikle idrar akımının ne zamandan beri zayıf olduğu, işeme sonrasında mesanede doluluk hissi bulunup bulunmadığı ve daha önce benzer bir atak yaşanıp yaşanmadığı önemlidir.
Fizik muayenede alt karın bölgesi değerlendirilir.
Erkeklerde uygun hastalarda prostat muayenesi yapılabilir. Kadınlarda pelvik organ sarkması veya başka anatomik problemler araştırılabilir.
Nörolojik bir hastalık şüphesi varsa ilgili muayene de önem kazanır.
Tanıda en kullanışlı yöntemlerden biri işeme sonrası artık idrar miktarının ölçülmesidir.
İşeme Sonrası Artık İdrar Nedir?
Hasta tuvalette idrarını yaptıktan sonra mesanesinde kalan idrar miktarına işeme sonrası artık idrar, yani postvoid rezidü (PVR) adı verilir.
Bu miktar ultrasonla ölçülebilir.
Normal koşullarda mesane idrarın büyük bölümünü boşaltır.
Ancak mesanenin tam boşalamadığı hastalarda işeme sonrasında fazla miktarda idrar kalabilir.
Yüksek artık idrar miktarı, mesane çıkışında tıkanıklık veya mesane kasının yetersiz çalışması gibi durumları düşündürebilir.
Bununla birlikte tek bir mililitre değeri bütün hastalar için kesin tedavi sınırı değildir.
2026 Avrupa Üroloji Derneği Kılavuzu da artık idrar miktarının tek başına mesane çıkış tıkanıklığını göstermediğini ve tedavi kararında bütün klinik bulguların değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Bu nedenle yalnızca ultrason sonucundaki artık idrar değerine bakarak ameliyat kararı verilmez.
Üroflovmetri Testi Neden Yapılır?
Üroflovmetri, idrar akımının hızını ve şeklini ölçen bir testtir.
Hasta özel bir cihaza idrar yapar. Cihaz idrarın ne kadar hızlı çıktığını ve akımın nasıl değiştiğini kaydeder.
Özellikle prostat büyümesi, üretra darlığı ve mesane boşaltma bozukluklarının değerlendirilmesinde yararlı olabilir.
Ancak idrar akımının düşük olması tek başına prostat tıkanıklığı bulunduğunu kanıtlamaz.
Mesane kası yeterince kasılamıyorsa da idrar akımı düşük olabilir.
Bu nedenle üroflovmetri sonuçları artık idrar ölçümü ve diğer klinik bulgularla birlikte yorumlanır.
İdrar Yapamama Durumunda Hangi Tetkikler İstenir?
Hastanın durumuna göre idrar tahlili, idrar kültürü ve böbrek fonksiyonlarını gösteren kan testleri yapılabilir.
Ultrasonla mesane doluluğu, prostatın özellikleri ve böbreklerde genişleme bulunup bulunmadığı değerlendirilebilir.
İdrar kanalı darlığı veya mesane içerisinde başka bir problem düşünülüyorsa sistoskopi yapılabilir.
Mesane kasının kasılma gücü ve idrar çıkışındaki direnç hakkında daha ayrıntılı bilgi gerektiğinde ürodinamik incelemelerden yararlanılabilir.
Ancak her idrar retansiyonu hastasına bütün bu tetkiklerin yapılması gerekmez.
Özellikle akut retansiyonda ilk amaç tanıyı değerlendirirken mesanenin güvenli şekilde boşaltılmasını sağlamaktır.
Ani İdrar Yapamama Durumunda Ne Yapılmalı?
Mesane dolu olmasına rağmen aniden idrar yapılamıyorsa acil servise başvurulmalıdır.
Özellikle şiddetli alt karın ağrısı ve şişlik bulunuyorsa idrarın mesanede birikmiş olma ihtimali yüksektir.
Bu durumda kendinizi zorlayarak ıkınmak, karın bölgesine baskı uygulamak veya kısa sürede çok fazla su içmek uygun değildir.
Sorunun kendiliğinden düzelmesini beklemek mesanenin daha fazla gerilmesine neden olabilir.
Acil değerlendirmede mesanenin doluluğu doğrulanır ve uygun yöntemle idrarın boşaltılması sağlanır.
İdrar Retansiyonunda Sonda Takılması Gerekir mi?
Akut retansiyonda mesanenin boşaltılması için çoğunlukla idrar sondası kullanılır.
Sonda, idrar kanalından mesaneye ilerletilen ince bir tüptür.
Mesanedeki idrarın dışarı alınmasıyla hastanın ağrısı ve dolgunluk hissi genellikle belirgin şekilde azalır.
Ancak bazı hastalarda üretra darlığı, geçirilmiş cerrahi veya travma nedeniyle normal yoldan sonda takılması zor olabilir.
Bu durumda deneyimli sağlık ekibi tarafından farklı kateter yöntemleri veya gerekli hastalarda suprapubik kateter uygulanabilir.
Özellikle idrar kanalı yaralanması şüphesinde tekrar tekrar sonda takmayı denemek üretraya zarar verebilir.
Sonda uygulamasının sağlık personeli tarafından yapılması gerekir.
Sonda Takıldıktan Sonra İdrar Yapma Sorunu Düzelir mi?
Sonda takılması mesanede biriken idrarı boşaltır ancak retansiyonun nedenini her zaman ortadan kaldırmaz.
Örneğin prostat büyümesine bağlı retansiyonu bulunan bir hastada sonda çıkarıldığında idrar yapma problemi tekrar ortaya çıkabilir.
Bu nedenle sonda takıldıktan sonra altta yatan neden değerlendirilir.
Uygun hastalarda ilaç tedavisi başlanabilir ve belirli bir süre sonra sonda çıkarılarak hastanın kendi kendine idrar yapıp yapamadığı kontrol edilebilir.
Bu uygulama sondasız işeme denemesi olarak adlandırılır.
Denemenin zamanı hastanın durumuna göre belirlenir.
Hastanın yeniden idrar yapabilmesi iyi bir gelişmedir ancak daha önce var olan tıkanıklığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir.
İdrar Retansiyonu İlaçla Tedavi Edilir mi?
Bazı hastalarda evet.
Özellikle prostat büyümesine bağlı mesane çıkış tıkanıklığında alfa bloker grubu ilaçlar kullanılabilir.
Tamsulosin gibi ilaçlar prostat ve mesane boynu bölgesindeki düz kasların gevşemesine yardımcı olarak idrar akımını kolaylaştırabilir.
Akut retansiyon nedeniyle sonda takılan seçilmiş erkek hastalarda alfa bloker tedavisi, sonda çıkarıldıktan sonra başarılı şekilde idrar yapma ihtimalini artırabilir.
Ancak ilaçların herkeste etkili olması beklenmez.
Üretra darlığı, ciddi mesane kası yetersizliği veya farklı nörolojik nedenler bulunan hastalarda tedavi yaklaşımı değişir.
Bu nedenle idrar retansiyonuna tek bir ilaçla çözüm bulunabileceği düşünülmemelidir.
İdrar Yapamama Ameliyat Gerektirir mi?
Her hastada ameliyat gerekmez.
Örneğin ameliyat sonrasında geçici retansiyon gelişen bazı hastalarda kısa süreli sonda uygulamasıyla sorun düzelebilir.
İlaç kullanımına bağlı retansiyonda da gerekli ilaç düzenlemeleriyle mesane fonksiyonları toparlanabilir.
Buna karşılık prostat büyümesine bağlı tekrarlayan veya tedaviye dirençli retansiyonda cerrahi tedavi gerekebilir.
Bu hastalarda prostatın büyüklüğüne ve özelliklerine göre TURP veya HoLEP gibi yöntemler değerlendirilebilir.
Üretra darlığı bulunan hastalarda ise darlığın yapısına göre farklı endoskopik veya rekonstrüktif işlemler uygulanabilir.
Güncel üroloji kılavuzları, tekrarlayan ya da tedaviye dirençli idrar retansiyonunu prostat kaynaklı tıkanıklıkta cerrahi tedavi gereksinimini artıran önemli durumlardan biri olarak değerlendirmektedir.
Kronik İdrar Retansiyonunda Aralıklı Kateter Kullanılır mı?
Bazı hastalarda kullanılabilir.
Özellikle mesane kası yeterince çalışmayan veya nörojen mesane nedeniyle güvenli biçimde idrar boşaltamayan kişilerde temiz aralıklı kateterizasyon yönteminden yararlanılabilir.
Bu yöntemde hasta veya bakım veren kişi, uygun eğitim sonrasında belirli aralıklarla kateter kullanarak mesaneyi boşaltır.
Kateter işlemden sonra çıkarılır; sürekli mesane içerisinde bırakılmaz.
Uygun hastalarda temiz aralıklı kateterizasyon, mesanenin düzenli boşaltılmasını sağlamaya yardımcı olabilir.
Ancak uygulamanın gerekip gerekmediği, sıklığı ve yöntemi ürolojik değerlendirmeyle belirlenmelidir.
İdrar Retansiyonu Böbreklere Zarar Verir mi?
Tedavi edilmediğinde bazı hastalarda verebilir.
Mesanede uzun süre fazla miktarda idrar kalması mesanenin aşırı gerilmesine ve kas fonksiyonlarının bozulmasına neden olabilir.
Özellikle yüksek basınçlı kronik retansiyonda idrarın üst idrar yollarına etkisi sonucunda böbreklerde genişleme gelişebilir.
Bu duruma hidronefroz adı verilir.
Devam eden tıkanıklık ve basınç artışı böbrek fonksiyonlarını bozabilir.
Ancak her kronik retansiyon hastasında böbrek hasarı gelişmez.
Risk, retansiyonun nedenine, süresine, mesane basınçlarına ve hastanın diğer özelliklerine bağlıdır.
Bu nedenle kronik idrar retansiyonunda gerektiğinde böbrek fonksiyon testleri ve ultrasonla değerlendirme yapılır.
İdrar Retansiyonu İdrar Kaçırmaya Neden Olur mu?
Evet.
İlk bakışta idrar yapamama ile idrar kaçırma birbirinin zıttı gibi görünebilir.
Ancak kronik retansiyonda mesane aşırı dolduğunda istemsiz idrar sızıntısı gelişebilir.
Buna taşma tipi idrar kaçırma adı verilir.
Hasta mesanesini tam boşaltamaz fakat zaman zaman küçük miktarlarda idrar kaçırabilir.
Özellikle ileri yaş erkeklerde veya mesane kası yetersizliği bulunan kişilerde görülebilir.
Bu nedenle idrar kaçırma şikâyeti bulunan hastanın mesanesinde ne kadar artık idrar kaldığının değerlendirilmesi bazı durumlarda önemlidir.
Yalnızca kaçırmayı azaltmaya yönelik ilaç kullanılması, altta yatan yüksek artık idrar sorununu gözden kaçırabilir.
İdrar Retansiyonu Tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir.
Özellikle retansiyona neden olan prostat büyümesi, üretra darlığı veya mesane fonksiyon bozukluğu devam ediyorsa yeni atak gelişebilir.
Sonda çıkarıldıktan sonra yeniden idrar yapabilen bir hastada bile ilerleyen dönemde benzer problem ortaya çıkabilir.
Bu nedenle tekrarlama riskinin değerlendirilmesi gerekir.
İdrar akımı, işeme sonrası artık idrar miktarı, prostatın durumu ve böbrek fonksiyonları takip planını belirlemede yardımcı olur.
Gerekli hastalarda ilaç tedavisi yeniden düzenlenebilir veya cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
İdrar Yapamama Hangi Durumlarda Acildir?
Özellikle şu durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir:
- Mesane dolu ve ağrılı olduğu halde hiç idrar yapamama
- Şiddetli alt karın ağrısı ve belirgin şişlik
- İdrar çıkışının tamamen durması veya çok belirgin azalması
- Ateş ve titremeyle birlikte idrar yapma güçlüğü
- Bel ağrısıyla birlikte yeni gelişen idrar retansiyonu, bacak güçsüzlüğü veya genital bölgede uyuşma
- İdrarda yoğun pıhtılar ve idrar akımının durması
- Ameliyat sonrasında mesanenin dolmasına rağmen idrar yapamama
Ani gelişen idrar retansiyonunda normal poliklinik randevusunu beklemek doğru değildir.
Özellikle yeni nörolojik belirtiler bulunuyorsa omurilik sinirlerine bası gibi acil tedavi gerektiren hastalıklar da düşünülmelidir.
İdrar Yapamama İçin Hangi Bölüme Gidilir?
İdrar retansiyonunun tanı ve tedavisinde temel uzmanlık alanı ürolojidir.
Prostat büyümesi, üretra darlığı, mesane boşaltma sorunları ve idrar yolu tıkanıklıkları üroloji tarafından değerlendirilir.
Ancak akut retansiyon geliştiğinde ilk başvuru yeri acil servis olmalıdır.
Çocuklarda idrar retansiyonu için çocuk ürolojisi değerlendirmesi uygundur. Nörolojik hastalıkların eşlik ettiği durumlarda ilgili branşların birlikte çalışması gerekebilir.
Burada önemli olan yalnızca idrarın yeniden yapılabilmesini sağlamak değildir.
Retansiyona neden olan sorunun belirlenmesi, mesane fonksiyonlarının korunması ve böbreklerin etkilenmesinin önlenmesi gerekir.
Ankara’da prostat büyümesi, idrar yapamama, üretra darlıkları, mesane boşaltma bozuklukları, nörojen mesane ve çocuklarda işeme problemlerinin değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İdrar yapamamak neden olur?
İdrar retansiyonu en sık idrar çıkışında tıkanıklık veya mesane kasının yeterince çalışmaması nedeniyle gelişir. Erkeklerde prostat büyümesi önemli nedenlerden biridir. Üretra darlığı, nörolojik hastalıklar, bazı ilaçlar ve ameliyat sonrası etkiler de idrar yapamamaya neden olabilir.
İdrar yapmak isteyip yapamamak tehlikeli midir?
Evet. Mesane dolu olmasına rağmen aniden hiç idrar yapılamaması akut idrar retansiyonu olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Uzun süre beklemek mesane ve böbrek fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
İdrar retansiyonu kendiliğinden geçer mi?
Bazı geçici nedenlere bağlı retansiyonlar düzelebilir. Ancak akut retansiyonda kendiliğinden geçmesini beklemek uygun değildir. Öncelikle mesanenin güvenli biçimde boşaltılması ve nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Prostat büyümesine bağlı idrar yapamama ameliyatsız düzelir mi?
Bazı hastalarda sonda uygulaması sonrasında alfa bloker tedavisiyle idrar yapma yeniden sağlanabilir. Ancak tekrarlayan veya tedaviye dirençli retansiyonlarda TURP ya da HoLEP gibi cerrahi yöntemler gerekebilir.
İdrar retansiyonu böbrek yetmezliği yapar mı?
Uzun süre devam eden ve özellikle yüksek basınca neden olan idrar retansiyonu bazı hastalarda böbreklerde genişlemeye ve böbrek fonksiyonlarında bozulmaya yol açabilir. Erken değerlendirme bu komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.
Çocuklarda idrar yapamama neden olur?
Çocuklarda ciddi kabızlık, idrar yolu enfeksiyonları, işeme bozuklukları, bazı ilaçlar, nörojen mesane ve doğumsal idrar yolu tıkanıklıkları idrar retansiyonuna neden olabilir. Özellikle erkek bebeklerde posterior üretral valv önemli bir doğumsal nedendir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
