Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu tek seferlik bir sorun olarak görülebilir; ancak enfeksiyonun tekrar etmesi, altta yatan bir çocuk ürolojisi problemini düşündürebilir. Özellikle ateşli enfeksiyonların tekrarlaması, böbreklerin korunması açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Çünkü bazı çocuklarda tekrar eden enfeksiyonlar yalnızca mikrobik bir sorun değil; reflü, işeme bozukluğu, kabızlık ya da doğumsal idrar yolu anomalilerinin habercisi olabilir.
Bu nedenle çocuklarda tekrar eden idrar yolu enfeksiyonu “antibiyotik verilip geçmesi beklenen” bir durum olarak görülmemelidir. Asıl önemli olan, enfeksiyonun neden tekrar ettiğini anlamaktır.
Çocuklarda tekrar eden idrar yolu enfeksiyonu ne demektir?
Tekrar eden idrar yolu enfeksiyonu, çocuğun farklı zamanlarda birden fazla enfeksiyon geçirmesi anlamına gelir. Bazı çocuklarda bu enfeksiyonlar mesane düzeyinde sınırlı kalırken, bazı çocuklarda böbreğe kadar ulaşan ateşli enfeksiyonlar şeklinde görülebilir.
Özellikle kısa aralıklarla tekrarlayan enfeksiyonlarda, her atak ayrı ayrı tedavi edilse bile altta yatan neden bulunmadan kalıcı çözüm sağlanamayabilir.
Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu neden tekrar eder?
Tekrarlayan enfeksiyonların en sık nedenlerinden biri, mesane ve bağırsak alışkanlıklarının düzgün çalışmamasıdır. İdrarı uzun süre tutma, tuvalete gitmeyi erteleme, kabızlık ve düzensiz işeme alışkanlıkları enfeksiyon riskini artırabilir.
Bunun yanında vezikoüreteral reflü yani idrarın mesaneden böbreğe geri kaçması, doğumsal böbrek ve idrar yolu anomalileri, idrar yolu darlıkları ve bazı çocuklarda mesanenin tam boşalamaması da enfeksiyonların tekrarlamasına yol açabilir. Erkek çocuklarda sünnet derisi problemleri de bazı yaş gruplarında risk faktörü olabilir.
Hangi çocuklarda daha dikkatli olunmalı?
Bebeklerde ateşli idrar yolu enfeksiyonu geçirilmesi, kısa süre içinde yeniden enfeksiyon olması, erkek çocukta küçük yaşta tekrar eden enfeksiyon görülmesi ve ultrasonlarda böbrek genişlemesi saptanması daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Ayrıca gündüz idrar kaçırma, gece alt ıslatma, idrarı tutma, sık tuvalete gitme, idrar yaparken zorlanma ya da kabızlık gibi eşlik eden şikâyetler varsa, tekrar eden enfeksiyonun altında işeme bozukluğu bulunabilir.
Belirtiler her çocukta aynı mı olur?
Hayır. Bebeklerde belirtiler daha belirsiz olabilir. Ateş, huzursuzluk, beslenme isteksizliği, kilo alımında yavaşlama ve kötü kokulu idrar dikkat çekebilir. Daha büyük çocuklarda ise idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, alt karın ağrısı, idrarda koku değişikliği ve bazen idrarda kan görülebilir.
Ateşin eşlik ettiği enfeksiyonlar, böbrek tutulumu açısından daha önemlidir. Bu nedenle özellikle açıklanamayan ateş ataklarında idrar yolu da düşünülmelidir.
Tekrar eden enfeksiyonlar böbreğe zarar verir mi?
Bazı çocuklarda evet. Her tekrar eden enfeksiyon kalıcı hasar bırakmaz; ancak özellikle ateşli enfeksiyonlar, reflü eşliği ve geciken tedavi durumlarında böbrek dokusunda iz kalma riski artabilir. Uzun vadede bu durum tansiyon problemleri ya da böbrek fonksiyonlarında etkilenme gibi sonuçlara yol açabilir.
Bu nedenle “çocuk yine enfeksiyon olmuş” diye alışmak yerine, tekrarın nedenini araştırmak gerekir.
Hangi testler yapılır?
İlk adım doğru idrar tahlili ve idrar kültürüdür. Kültür, enfeksiyona neden olan mikrobu ve hangi antibiyotiğin uygun olduğunu gösterir. Tekrar eden enfeksiyonlarda çoğu zaman böbrek ve idrar yollarını değerlendirmek için ultrason istenir.
Gerekli görülen çocuklarda işeme filmi, yani reflü araştırmasına yönelik görüntüleme yapılabilir. Bazı hastalarda böbrek fonksiyonunu ve böbrekte etkilenme olup olmadığını değerlendirmek için ileri tetkikler planlanabilir.
Tedavi nasıl planlanır?
Tedavi yalnızca o andaki enfeksiyonu geçirmekten ibaret değildir. Öncelikle uygun antibiyotik tedavisi verilir. Ardından tekrarın nedeni araştırılır. Eğer kabızlık, işeme bozukluğu ya da idrarı tutma alışkanlığı varsa bunların düzeltilmesi gerekir. Reflü veya yapısal bir sorun saptanırsa buna yönelik ayrı bir takip ve tedavi planı yapılır.
Bazı çocuklarda koruyucu tedavi gündeme gelebilir; bazı çocuklarda ise yalnızca yakın izlem yeterlidir. Tedavi kişiye özeldir ve her çocuk için aynı değildir.
Aileler evde nelere dikkat etmeli?
Çocuğun yeterli su içmesi, idrarını uzun süre tutmaması ve düzenli tuvalet alışkanlığı kazanması önemlidir. Kabızlık varsa mutlaka düzeltilmelidir. Tuvalet temizliğinin doğru öğretilmesi, özellikle kız çocuklarında enfeksiyon riskini azaltabilir.
Sık ateşlenen, idrar yaparken ağlayan ya da idrarında kötü koku fark edilen çocuklarda enfeksiyon yeniden düşünülmelidir. Kendi kendine antibiyotik başlamak yerine değerlendirme yapılması daha doğru olur.
Ne zaman çocuk ürolojisi değerlendirmesi gerekir?
Kısa aralıklarla tekrar eden enfeksiyon varsa, ateşli enfeksiyon geçirilmişse, böbrek genişlemesi saptanmışsa ya da reflü / işeme bozukluğu şüphesi varsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi gerekir. Çünkü bu noktada amaç yalnızca mikrobu tedavi etmek değil, böbreği korumaktır.
Ankara’da çocuklarda tekrar eden idrar yolu enfeksiyonu değerlendirmesi, altta yatan ürolojik nedenlerin araştırılması ve tedavi planlaması, çocuk ürolojisi alanında deneyimli Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda tekrar eden idrar yolu enfeksiyonu normal mi?
Hayır. Tekrar eden enfeksiyonlar mutlaka değerlendirilmelidir. Özellikle ateşli enfeksiyonlar altta yatan bir ürolojik soruna işaret edebilir.
Her tekrar eden enfeksiyonda reflü olur mu?
Hayır. Ancak reflü, tekrar eden enfeksiyonların önemli nedenlerinden biridir ve bazı çocuklarda araştırılması gerekir.
Kabızlık idrar yolu enfeksiyonunu artırır mı?
Evet. Kabızlık, mesanenin düzgün boşalmasını bozarak enfeksiyon riskini artırabilir.
Tekrarlayan enfeksiyon böbreğe zarar verir mi?
Bazı çocuklarda, özellikle ateşli enfeksiyonlar ve reflü eşliğinde böbrek dokusunda etkilenme olabilir. Bu nedenle düzenli takip önemlidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43
Ankara Ticaret Merkezi B Blok
Çankaya / Ankara
Telefon: 0312 285 80 32
E-posta: info@yukselcemaygun.com
