Anne karnında böbrek genişlemesi, gebelik ultrasonunda bebeğin böbreğinde idrarın toplandığı bölümün normalden geniş görünmesidir. Tıpta buna hidronefroz ya da daha güncel ifadeyle üriner sistem dilatasyonu denir. Ailelerin ilk tepkisi çoğu zaman endişe olur. Bu anlaşılır. Yine de şunu baştan söylemek gerekir: Bu bulgu her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez.
Hatta birçok bebekte tablo hafif seyreder ve doğumdan sonra kendiliğinden düzelebilir. Asıl mesele, genişlemenin neden olduğunu ve gerçekten takip gerektirip gerektirmediğini doğru ayırmaktır.
Anne karnında böbrek genişlemesi nasıl oluşur?
Bebeğin böbreği idrar üretir. Bu idrar böbrekten idrar kanalına, oradan mesaneye geçer. Eğer bu akışta geçici ya da kalıcı bir yavaşlama olursa, böbreğin toplama sistemi genişleyebilir. Gebelik ultrasonunda gördüğümüz şey tam olarak budur.
Burada önemli bir ayrım var. Bazen bu genişleme, gebeliğin ilerleyen haftalarında bebeğin daha fazla idrar üretmesine bağlı, geçici ve masum bir bulgudur. Bazen de idrar akışını etkileyen yapısal bir neden vardır. Yani ultrason raporundaki aynı ifade, her bebekte aynı anlama gelmez.
En sık nedenler nelerdir?
En sık nedenlerden biri, böbrekten çıkan idrarın ilk geçiş noktasında akışın yavaş olmasıdır. Çocuk ürolojisinde bunu çoğu zaman UPJ darlığı başlığında değerlendiririz. Bir diğer neden, idrarın mesaneden böbreğe geri kaçmasıdır; buna böbrek reflüsü denir. Daha nadir olarak alt idrar yollarında tıkanıklık, üreterin yapısal sorunları ya da mesane çıkışını etkileyen doğumsal problemler de tabloya yol açabilir.
Ama her genişlemede mutlaka bir tıkanıklık aramak da doğru değildir. Çünkü bazı bebeklerde yalnızca geçici bir genişlik görülür ve bu durum doğumdan sonra geriler. Burada doğru yaklaşım, her raporu ayrı değerlendirmektir.
Bu durum sık görülür mü?
Evet, sanıldığından daha sık görülür. Gebelikte ultrasonla saptanan en yaygın üriner sistem bulgularından biridir. Başka bir deyişle, tek başına nadir bir alarm işareti değildir. Yine de sık görülmesi önemsiz olduğu anlamına gelmez. Çünkü hafif olgularla, böbreği zorlayabilecek olguları aynı torbaya koyamayız.
Bir soru sormak gerekir: Bu genişleme yalnızca bir ultrason bulgusu mu, yoksa doğumdan sonra da devam edecek bir işaret mi? Takibin değeri burada ortaya çıkar.
Anne karnında böbrek genişlemesi bebeğe zarar verir mi?
Her durumda değil. Hafif genişlemelerin önemli bir kısmı doğumdan sonra ya tamamen kaybolur ya da belirgin şekilde azalır. Ancak orta ve ileri düzey genişlemelerde, özellikle altta akışı bozan bir neden varsa, daha yakın takip gerekir. Çünkü uzun süren ve belirginleşen tıkanıklıklar bazı bebeklerde böbrek dokusunu etkileyebilir.
Biz burada abartılı bir korku üretmeyi doğru bulmayız. Ama “nasıl olsa geçer” rahatlığını da doğru bulmayız. İkisi de eksik yaklaşımdır.
Gebelikte ne yapılır?
Çoğu durumda yapılacak ilk şey, gebelik takibine düzenli devam etmektir. Anne karnında saptanan böbrek genişlemesi, çoğu zaman gebelik boyunca belirli aralıklarla ultrasonla izlenir. Amaç, genişliğin artıp artmadığını, tek böbreği mi yoksa iki böbreği mi etkilediğini ve mesane ile idrar yollarında başka bir bulgu olup olmadığını görmektir.
Burada ailelerin en çok zorlandığı nokta şudur: “Şimdi bir şey yapılmayacaksa neden takip ediyoruz?” Çünkü takip, tedavinin kendisi kadar önemlidir. Hangi bebeğin sadece izleneceğini, hangisinin doğumdan sonra daha dikkatli değerlendirileceğini bu süreç belirler.
Doğumdan sonra ne olur?
Doğumdan sonra plan çoğu zaman çocuk ürolojisi veya çocuk nefrolojisi değerlendirmesiyle netleşir. İlk basamak genellikle böbrek ultrasonudur. Böylece anne karnında görülen genişlemenin devam edip etmediği değerlendirilir. Bazı bebeklerde sadece ultrason takibi yeterli olur. Bazılarında ise böbrek reflüsü ya da tıkanıklık açısından ek testler gerekir.
Burada tek bir şablon yoktur. Hafif genişlemesi olan, enfeksiyon geçirmeyen ve doğum sonrası ultrasonu sakin görünen bebekle; iki taraflı genişlemesi olan ya da ek bulguları bulunan bebek aynı şekilde yönetilmez.
Hangi durumlarda daha dikkatli olmak gerekir?
İki böbrekte birden genişleme olması, genişliğin ileri düzey görünmesi, mesanede de anormallik izlenmesi ya da doğumdan sonra tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu gelişmesi daha dikkatli değerlendirme gerektirir. Özellikle ateşli idrar yolu enfeksiyonu geçiren bebeklerde mesele yalnızca enfeksiyon değildir; altta reflü ya da akışı etkileyen bir sorun olup olmadığı da araştırılır.
Bizim bakışımız nettir: Ateşli enfeksiyon, bu çocuklarda hafife alınacak bir ara olay değildir. Bazen asıl tanının kapısını o açar.
Her anne karnında böbrek genişlemesi ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Çoğu zaman gerektirmez. Bu önemli. Ailelerin aklına ilk gelen şey ameliyat olur. Oysa çocuk ürolojisinde birçok olguda önce izlem vardır. Cerrahi, ancak gerçekten akışı bozan, böbreği zorlayan ya da zaman içinde düzelmeyen belirgin olgularda gündeme gelir.
Yani “anne karnında böbrek genişlemesi var” cümlesi, otomatik olarak “bebek ameliyat olacak” anlamına gelmez. Böyle bir otomatik sonuç çıkarmak çoğu durumda yanlıştır.
Aileler nelere dikkat etmeli?
Doğumdan sonra takip önerildiyse bunu ertelememek gerekir. Bebekte ateş, huzursuzluk, kötü kokulu idrar, beslenme zorluğu ya da idrar yolu enfeksiyonu düşündüren bir tablo varsa hızlı değerlendirme önemlidir. Bunun dışında çoğu aile için en doğru yaklaşım, internetten rastgele korku toplamadan planlı kontrol zincirine sadık kalmaktır.
Çünkü bu konuda en çok zarar veren şeylerden biri, hafif olguyu ağır zannetmek ya da ağır olguyu “nasıl olsa geçer” diye küçümsemektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anne karnında böbrek genişlemesi her zaman ciddi midir?
Hayır. Birçok bebekte hafif seyreder ve doğumdan sonra gerileyebilir. Ama takip gerekip gerekmediği mutlaka uzman değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
Bu durum doğumdan sonra tamamen düzelebilir mi?
Evet. Özellikle hafif olguların önemli bir kısmı doğumdan sonra azalabilir ya da kaybolabilir.
Anne karnında böbrek genişlemesi ameliyat demek midir?
Hayır. Çoğu bebekte ilk yaklaşım takip olur. Cerrahi yalnızca seçilmiş vakalarda gündeme gelir.
Doğumdan sonra ilk kontrol neyle yapılır?
Genellikle böbrek ultrasonu ile başlanır. Gerekirse buna ek incelemeler planlanır.
Bebekte ateş olursa neden önemlidir?
Çünkü ateşli idrar yolu enfeksiyonu, altta reflü ya da idrar akışını etkileyen başka bir sorunu düşündürebilir. Bu nedenle gecikmeden değerlendirilmelidir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
