Bebeğin bezini açtığınızda torbanın boş gibi görünmesi aileleri doğal olarak tedirgin eder. Bu kaygı gereksiz değildir. Çünkü bazen gördüğümüz şey yalnızca geçici bir çekilmedir, bazen de gerçekten takip ve tedavi gerektiren bir durumdur. Ailenin ilk sorusu genelde aynıdır: “Testisler yerine inmemiş olabilir mi?” Bu soru doğrudur. Erken dönemde doğru soruyu sormak, geç kalmaktan daha değerlidir.
Her görünmeme durumu aynı anlama gelmez
Burada en sık iki tabloyu ayırırız. Birincisi inmemiş testistir. Testis torbaya hiç inmemiştir ya da tam yerine ulaşmamıştır. İkincisi retraktil, yani utangaç testistir. Bu durumda testis aslında torbaya inmiştir ama soğukta, korkuda, muayene sırasında ya da bezin baskısıyla yukarı çekilebilir. İkisi dışarıdan benzer görünebilir. Yönetimi ise aynı değildir.
Retraktil testis neden olur?
Bebeklerde ve çocuklarda kremaster refleksi dediğimiz bir mekanizma vardır. Vücut soğuğu hissedince ya da çocuk huzursuz olunca testis yukarı doğru çekilebilir. Bez değiştirirken torbanın boş görünmesi bazen sadece bundan kaynaklanır. Muayenede testis torbaya rahatça indirilebiliyor ve bir süre orada kalıyorsa bu durum çoğu zaman retraktil testis lehinedir. Her durumda sorun anlamına gelmez. Ama tamamen önemsiz deyip geçmek de doğru olmaz; bu çocukların bir kısmı düzenli kontrol ister.
Bir pratik gözlem paylaşalım. Bazı aileler banyoda testisleri daha rahat görür, soğuk bez açma anında ise göremez. Bu fark bazen bize tanı hakkında önemli ipucu verir.
İnmemiş testis neden daha ciddidir?
İnmemiş testiste sorun yalnızca görünüm değildir. Testisin torbada olmaması, uzun vadede o dokunun gelişimini etkileyebilir. Özellikle sperm üretimi, testis büyümesi ve ileriki yaşamda bazı riskler açısından önem taşır. Bu yüzden “biraz daha büyüsün, kendi iner” yaklaşımı sonsuza kadar sürdürülemez. Doğumdan sonra bazı testisler ilk aylarda kendiliğinden iner. Ama bu bekleme süresinin de bir sınırı vardır. 6 aydan sonra hâlâ torbada olmayan testis için uzman değerlendirmesi gerekir; tedavi çoğu çocukta 1 yaş civarında, en geç 18 aya kadar planlanır.
Bu noktada ailelerin kendine şu soruyu sorması gerekir: Biz testisi bazen mi göremiyoruz, yoksa neredeyse hiç mi göremiyoruz?
Sorunun yönü, kararı ciddi biçimde değiştirir.
Tanı nasıl konur?
Tanının temeli fizik muayenedir. Bu işin anahtarı ultrason değil, deneyimli eldir. Muayenede testisin kasıkta mı olduğu, torbaya indirilebilip indirilemediği ve orada kalıp kalmadığı değerlendirilir. Özellikle inmemiş testis şüphesinde ultrason çoğu durumda beklediğimiz kadar fayda sağlamaz; bu yüzden önce iyi bir muayene gerekir. AAP ve benzeri kaynaklar da, inmemiş testis değerlendirmesinde görüntüleme yerine klinik muayeneyi öne çıkarır.
Bizim net görüşümüz şu: Bu ayrımı deneyimli uzman yapmalıdır. İdeal olan çocuk ürolojisi değerlendirmesidir. Çocuk ürolojisine hemen ulaşılamadığında üroloji uzmanı, çocuk cerrahisi, çocuk sağlığı uzmanı ya da aile hekimi de ilk değerlendirmeyi yapabilir. Ama muayene kalitesi burada belirleyicidir.
Ne zaman beklemek, ne zaman harekete geçmek gerekir?
Retraktil testis çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Fakat yıllık takip ister. Çünkü bazı çocuklarda zamanla yukarı yerleşen, yani sonradan inmemiş testis gibi davranan bir tablo gelişebilir. Bu yüzden “utangaç testis masumdur” cümlesi ancak düzenli kontrol varsa doğrudur. Kontrol yoksa eksik bir cümledir.
İnmemiş testiste ise yaklaşım daha nettir. Eğer testis 6 aydan sonra da torbada değilse değerlendirme yapılmalı, uygun çocukta cerrahi plan geciktirilmemelidir. Burada zaman gerçekten önemlidir. Çünkü testis torbada kalması gereken yerde değilse, sadece yer değişikliği yaşamaz; işlevsel olarak da etkilenebilir.
Evde aile neye dikkat etmeli?
Bez değiştirirken, banyoda ya da çocuk sakinken torbanın dolu görünüp görünmediğine bakabilirsiniz. Bir tarafta sürekli boşluk hissediyorsanız, iki taraf arasında belirgin fark varsa ya da testis hiç seçilmiyorsa bunu not etmek faydalı olur. Panik yapmadan gözlem yapmak daha değerlidir. Ama aylarca “bir gün iner” diye beklemek de iyi bir strateji değildir.
Ankara’da inmemiş testis, retraktil testis ve çocuklarda testis muayenesi ile ilgili değerlendirme Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bebeğin testisleri bazen görünüp bazen görünmüyorsa bu normal mi?
Bazen evet. Soğuk, korku veya bez basısı ile testis yukarı çekilebilir. Ama bu durum sık oluyorsa ve aile emin olamıyorsa muayene gerekir.
İnmemiş testis kendiliğinden düzelir mi?
İlk aylarda bazı testisler kendiliğinden inebilir. Ancak 6 aydan sonra hâlâ torbada değilse uzman değerlendirmesi gerekir.
Retraktil testis ameliyat gerektirir mi?
Çoğu zaman hayır. Fakat düzenli takip gerekir; çünkü bazı çocuklarda zamanla yukarı yerleşebilir.
Ultrason çektirmek gerekir mi?
Her zaman değil. İlk ve en önemli adım deneyimli fizik muayenedir. İnmemiş testis değerlendirmesinde ultrasonun yararı sınırlıdır.
Hangi yaşta geç kalınmış sayılır?
İnmemiş testiste tedavi planı çoğu çocukta 1 yaş civarında yapılır ve 18 aydan fazla gecikmemesi beklenir. Bu yüzden 6. aydan sonra muayeneyi ertelememek gerekir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43
Ankara Ticaret Merkezi B Blok
Çankaya / Ankara
Telefon: 0312 285 80 32
E-posta: info@yukselcemaygun.com
