Böbrek taşı şüphesi bulunan yetişkin bir hastanın başvurması gereken temel bölüm ürolojidir. Böbrek, üreter, mesane ve idrar yollarındaki taşların tanısı, takibi ve gerektiğinde cerrahi tedavisi üroloji uzmanları tarafından yapılır.
Çocuklarda böbrek taşı söz konusu olduğunda ise çocuk ürolojisi değerlendirmesi ön plana çıkar.
Ancak her taş hastası aynı koşullarda polikliniğe başvuramaz. Şiddetli böğür ağrısı, ateş, titreme, sürekli kusma veya idrar yapamama gibi belirtiler varsa önce acil servise gidilmesi gerekebilir.
Taş hastalığında hangi bölüme başvurmanız gerektiği yalnızca taşın varlığına değil, o anda yaşadığınız belirtilere de bağlıdır.
Böbrek taşı için neden ürolojiye gidilir?
Üroloji yalnızca mesane veya prostat hastalıklarıyla ilgilenen bir bölüm değildir.
Böbreklerden başlayarak üreterler, mesane ve idrar kanalını kapsayan üriner sistem hastalıklarının önemli bir bölümü ürolojinin alanına girer.
Böbrek ve üreter taşlarında ürolog:
- Taşın gerçekten bulunup bulunmadığını değerlendirir.
- Taşın büyüklüğünü ve yerini belirler.
- Böbrekte tıkanıklık oluşturup oluşturmadığını araştırır.
- Taşın kendiliğinden düşüp düşemeyeceğini değerlendirir.
- Gerekirse ilaç tedavisi planlar.
- Cerrahi veya endoskopik müdahale gerekip gerekmediğine karar verir.
Bu nedenle böbrek taşı şüphesinde ilk uzmanlık alanı çoğunlukla ürolojidir.
Böbrek taşı belirtileri nelerdir?
Böbreğin içerisinde duran bazı taşlar uzun süre hiçbir belirti oluşturmayabilir.
Şikâyet çoğunlukla taş böbrekten çıkarak üreter adı verilen idrar kanalına girdiğinde ortaya çıkar.
Tipik belirtiler arasında ani başlayan şiddetli böğür ağrısı bulunur.
Ağrı belin yan tarafından başlayıp alt karına ve kasığa doğru yayılabilir. Erkeklerde testise, kadınlarda dış genital bölgeye kadar vurabilir.
Buna:
- Bulantı
- Kusma
- İdrarda kan
- İdrar yaparken yanma
- Sık idrara çıkma
- Ani idrar sıkışması
eşlik edebilir.
Ağrı genellikle dalgalar halinde artıp azalır. Hasta çoğu zaman rahat bir pozisyon bulmakta zorlanır.
Böbrek taşı ağrısında direkt ürolojiye mi gidilmeli?
Ağrı kontrol edilebilir durumdaysa ve hastanın genel durumu iyiyse üroloji polikliniğine başvurulabilir.
Ancak çok şiddetli akut renal kolikte önce acil servis daha doğru olabilir.
Özellikle hasta ağrı nedeniyle duramıyor, sürekli kusuyor veya ağızdan ilaç alamıyorsa acil serviste ağrı kontrolü ve ilk tetkiklerin yapılması gerekebilir.
Acil serviste idrar ve kan testleri yapılabilir, uygun ağrı tedavisi başlanabilir ve gerekli görüntülemeler planlanabilir.
Taş saptandığında üroloji değerlendirmesi yapılır.
Hangi durumlarda acil servise gidilmeli?
Her böbrek taşı acil değildir.
Ancak bazı belirtiler beklemeyi uygun olmaktan çıkarır.
Özellikle:
- Ateş ve titreme
- Ağrı kesiciye rağmen devam eden çok şiddetli ağrı
- Sürekli kusma
- İdrar yapamama
- İdrar miktarında belirgin azalma
- Tek böbreği olan kişide taş şüphesi
- Genel durumda belirgin bozulma
- Gebelik sırasında şiddetli böğür ağrısı
durumlarında acil değerlendirme gerekir.
En önemli durumlardan biri taş nedeniyle idrar yolu tıkanmışken aynı zamanda enfeksiyon gelişmesidir.
Ateş ve böbrek taşı neden tehlikelidir?
Taş üreteri tıkadığında böbrekte üretilen idrar mesaneye yeterince ulaşamayabilir.
Bu tıkanıklığın arkasında enfeksiyon gelişirse bakterili idrar böbreğin içerisinde hapsolabilir.
Bu durum ciddi enfeksiyon ve sepsise ilerleyebilir.
Güncel Avrupa Üroloji Derneği kılavuzu enfeksiyon belirtileri bulunan tıkalı böbreği ürolojik acil olarak kabul etmektedir.
Bu hastalarda yalnızca antibiyotik ve ağrı kesici yeterli olmayabilir.
Böbreğin üreter stenti veya nefrostomi ile acil olarak boşaltılması gerekebilir.
Bu nedenle böbrek taşı ağrısına ateş ve titreme eşlik ediyorsa normal poliklinik randevusunu beklemek doğru değildir.
Nefroloji mi üroloji mi?
Böbrek taşı konusunda en sık karıştırılan sorulardan biri budur.
Taşın kendisinin değerlendirilmesi, üreterde tıkanıklık olup olmadığının belirlenmesi ve taşın kırılması veya çıkarılması gibi işlemler ürolojinin alanındadır.
Bu nedenle aktif böbrek taşı bulunan hastada temel bölüm ürolojidir.
Nefroloji ise böbreğin çalışma fonksiyonları ve tıbbi böbrek hastalıklarıyla ilgilenir.
Örneğin hastada kronik böbrek hastalığı, böbrek fonksiyonlarında bozukluk, protein kaçağı veya bazı metabolik problemler varsa nefroloji değerlendirmesi gerekebilir.
Tekrarlayan taş hastalığında da metabolik nedenlerin araştırılması sırasında üroloji ile nefroloji birlikte çalışabilir.
Kısacası “taşın kendisi” denildiğinde üroloji ilk başvuru noktasıdır.
Taş tekrar tekrar oluşuyorsa hangi bölüme gidilir?
Tekrarlayan böbrek taşı yalnızca mevcut taşın çıkarılmasıyla değerlendirilmemelidir.
Asıl soru şudur:
“Bu taş neden tekrar oluşuyor?”
Tekrarlayan taş hastalarında:
- Taş analizi
- Kan testleri
- İdrar testleri
- 24 saatlik idrar incelemesi
- Kalsiyum
- Ürik asit
- Sitrat
- Oksalat
- Sodyum
gibi değerler değerlendirilebilir.
Amaç yeni taş oluşmasına neden olan metabolik problemi belirlemektir.
Üroloji bu değerlendirmeyi planlayabilir. Böbrek fonksiyonları veya belirgin metabolik sorun varsa nefroloji desteği de gündeme gelebilir.
İlk kez böbrek taşı olan herkes ayrıntılı metabolik test yaptırmalı mı?
Her hastada aynı kapsamda inceleme gerekmez.
Ancak taşın içeriğinin bilinmesi oldukça değerlidir.
Düşürülen veya çıkarılan taş mümkünse analiz edilmelidir.
Özellikle:
- Çocukluk veya genç yaşta taş başlayanlar
- Tekrarlayan taşı bulunanlar
- Ailesinde yoğun taş öyküsü olanlar
- İki böbreğinde taş bulunanlar
- Tek böbreği olanlar
- Sistin veya ürik asit taşı bulunanlar
- Bazı bağırsak hastalıkları bulunanlar
daha ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyaç duyabilir.
Güncel EAU kılavuzu bu hasta gruplarının bir bölümünü yüksek riskli taş hastaları arasında değerlendirmektedir.
Çocuklarda böbrek taşı için hangi bölüme gidilir?
Çocuklarda böbrek taşı için çocuk ürolojisi değerlendirmesi uygundur.
Çocuk taş hastalığı erişkindeki taş hastalığının yalnızca küçük yaşta görülen hali değildir.
Çocuklarda taş oluşumunun altında metabolik, genetik veya doğumsal idrar yolu sorunlarının bulunma ihtimali daha fazla önem taşır.
Bu nedenle çocukta taşı yalnızca kırıp çıkarmak yeterli olmayabilir.
Taşın neden oluştuğunun araştırılması gerekir.
Özellikle küçük yaşta taş geliştiren, tekrarlayan taşı bulunan veya iki taraflı taş saptanan çocuklarda metabolik değerlendirme önem kazanır.
Çocuklarda nefroloji de gerekir mi?
Bazı çocuklarda evet.
Çocuk ürolojisi taşın yeri, büyüklüğü, idrar yolunda tıkanıklık oluşturup oluşturmadığı ve cerrahi gereksinim açısından değerlendirme yapar.
Çocuk nefrolojisi ise metabolik taş hastalıkları, böbrek fonksiyonları ve bazı kalıtsal veya tıbbi böbrek hastalıklarının araştırılmasında değerlendirmeye katılabilir.
Özellikle tekrarlayan taş, nefrokalsinozis veya idrar ve kan testlerinde metabolik anormallik bulunan çocuklarda iki branş birlikte çalışabilir.
Böbrek taşı tanısı nasıl konulur?
Yalnızca ağrının tarifine bakarak kesin böbrek taşı tanısı koyulmaz.
Öncelikle hastanın şikâyetleri ve daha önce taş geçirip geçirmediği değerlendirilir.
İdrar tahlilinde kan, enfeksiyon veya kristaller araştırılabilir.
Kan testlerinde böbrek fonksiyonları ve gerekli bazı metabolik değerler değerlendirilebilir.
Görüntüleme ise taşın yerini ve büyüklüğünü göstermede önemlidir.
Ultrason yeterli olur mu?
Ultrason böbrek taşı değerlendirmesinde sık kullanılan yöntemlerden biridir.
Radyasyon içermemesi önemli avantajıdır.
Böbrekteki taşları ve taşın oluşturduğu böbrek genişlemesini gösterebilir.
Özellikle çocuklarda ve gebelerde ilk tercih görüntüleme yöntemidir.
Ancak ultrason her üreter taşını gösteremeyebilir.
Bu nedenle klinik şüphe devam ediyorsa farklı görüntüleme yöntemleri gerekebilir.
Bilgisayarlı tomografi ne zaman kullanılır?
Kontrastsız bilgisayarlı tomografi taşların görüntülenmesinde oldukça hassas bir yöntemdir.
Taşın:
- Tam yerini
- Büyüklüğünü
- Yoğunluğunu
- Böbrekte oluşturduğu tıkanıklığı
gösterebilir.
Özellikle akut böğür ağrısında taş tanısının netleştirilmesi gerektiğinde kullanılabilir.
Ancak radyasyon içerdiği için her hastada otomatik olarak tomografi çekilmesi gerekmez.
Çocuklarda ve gebelerde görüntüleme yaklaşımı daha farklıdır.
Dahiliye böbrek taşına bakar mı?
Dahiliye hekimi ilk değerlendirmeyi yapabilir ve böbrek taşı şüphesinde hastayı ürolojiye yönlendirebilir.
Ancak taşın üreteroskopi, lazer, şok dalga tedavisi veya perkütan cerrahi gibi yöntemlerle tedavi edilmesi gerekiyorsa bu işlemler üroloji tarafından planlanır.
Hasta doğrudan taş şikâyeti nedeniyle bölüm seçiyorsa ürolojiye başvurması daha doğrudan bir yoldur.
Aile hekimi böbrek taşı için yardımcı olabilir mi?
İlk değerlendirmede olabilir.
Özellikle hafif şikâyetlerde aile hekimi idrar tahlili veya temel kan testlerini planlayabilir ve gerekli bölüme yönlendirme yapabilir.
Ancak şiddetli taş ağrısında veya daha önce görüntülemeyle taş saptanmış bir hastada üroloji değerlendirmesi daha uygundur.
Ateş ve şiddetli ağrı varsa ise doğrudan acil servis tercih edilmelidir.
Kadınlarda böbrek taşı için hangi bölüme gidilir?
Kadınlarda da böbrek ve üreter taşları ürolojinin alanındadır.
Ürolojinin yalnızca erkek hastalıklarıyla ilgilendiği düşüncesi doğru değildir.
Kadınların:
- Böbrek taşı
- Üreter taşı
- Mesane taşı
- İdrar yolu enfeksiyonu
- İdrarda kan
- İdrar kaçırma
gibi birçok üriner sistem problemi üroloji tarafından değerlendirilir.
Kadın hastada alt karın veya kasık ağrısının jinekolojik bir nedenle ilişkili olabileceği düşünülüyorsa kadın hastalıkları değerlendirmesi de gerekebilir.
Gebelikte böbrek taşı varsa hangi bölüme gidilir?
Gebelikte böbrek taşı şüphesinde üroloji ile kadın hastalıkları ve doğum bölümleri birlikte değerlendirme yapabilir.
Gebelik sırasında görüntüleme ve ilaç kullanımı daha dikkatli planlanmalıdır.
Ultrason genellikle ilk görüntüleme yöntemidir.
Şiddetli ağrı, ateş, kusma veya idrar yolu tıkanıklığı varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Gebelik döneminde kişinin kendi kendine taş düşürücü veya ağrı kesici ilaç kullanması uygun değildir.
Taş küçükse yine de ürolojiye gitmek gerekir mi?
Taşın küçük olması her zaman önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Küçük üreter taşlarının önemli bir bölümü kendiliğinden düşebilir.
Ancak küçük bir taş da üreterin dar bir bölgesine sıkışarak çok şiddetli ağrı ve tıkanıklık oluşturabilir.
Tedavi kararını yalnızca taşın milimetresi belirlemez.
Taşın yeri, böbrekte genişleme oluşturup oluşturmadığı, hastanın ağrısının kontrol edilip edilemediği ve enfeksiyon bulunup bulunmadığı da önemlidir.
Böbrek taşı için hangi tedaviler ürolojide yapılır?
Küçük ve kendiliğinden düşme ihtimali yüksek taşlarda takip ve uygun medikal tedavi planlanabilir.
Taşın büyüklüğüne ve yerine göre farklı müdahaleler kullanılabilir.
ESWL
Vücut dışından gönderilen şok dalgalarıyla taş küçük parçalara ayrılabilir.
Her taş ESWL için uygun değildir.
Taşın büyüklüğü, yeri ve yapısı tedavi başarısını etkiler.
Üreteroskopi ve lazerle taş kırma
İdrar kanalından ince bir endoskopla girilerek üreter veya böbrekteki taşa ulaşılır.
Taş lazerle parçalanabilir ve gerekli parçalar çıkarılabilir.
Günümüzde üreter taşlarında en sık kullanılan endoskopik yöntemlerden biridir.
Perkütan nefrolitotomi
Özellikle büyük böbrek taşlarında sırttan küçük bir giriş yapılarak böbreğe ulaşılır ve taş çıkarılır.
EAU kılavuzu 2 cm’den büyük böbrek taşlarında perkütan nefrolitotomiyi temel tedavi seçeneklerinden biri olarak önermektedir.
Hangi yöntemin uygun olduğuna taşın özelliklerine göre karar verilir.
Taş ağrısı geçince ürolojiye gitmek gerekir mi?
Ağrının geçmesi taşın kesin olarak düştüğünü göstermez.
Taş hareket etmeyi bırakmış olabilir.
Üreterde hâlâ tıkanıklık bulunabilir veya taş böbreğe yakın bir bölgede sessiz şekilde kalabilir.
Özellikle taşı idrarda görmediyseniz ve daha önce görüntülemede üreter taşı saptandıysa önerilen takip yapılmalıdır.
Sessiz şekilde devam eden tıkanıklık zaman içerisinde böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir.
Düşen taşı doktora götürmek gerekir mi?
Mümkünse evet.
Düşen taş temiz bir kapta saklanarak analize gönderilebilir.
Taş analizi taşın hangi maddelerden oluştuğunu gösterebilir.
Örneğin:
- Kalsiyum oksalat
- Kalsiyum fosfat
- Ürik asit
- Sistin
- Enfeksiyon taşları
birbirinden farklı nedenlerle oluşabilir.
Taşın türünün bilinmesi yeni taş oluşumunu önlemeye yönelik tedaviyi daha kişisel hale getirir.
Böbrek taşı ameliyatını hangi doktor yapar?
Böbrek ve üreter taşı ameliyatları üroloji uzmanları tarafından yapılır.
Üreteroskopi, fleksibl üreterorenoskopi, lazerle taş kırma, perkütan nefrolitotomi ve üreter stenti yerleştirilmesi gibi işlemler ürolojinin cerrahi alanına girer.
Bu nedenle taş nedeniyle ameliyat önerilmiş bir hastanın üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Hangi böbrek taşlarının tedavi edilmesi gerekir?
Her böbrek taşı ameliyat edilmez.
Böbreğin içerisinde küçük, belirti vermeyen ve büyümeyen bazı taşlar takip edilebilir.
Buna karşılık:
- Taşın büyümesi
- İdrar yolunu tıkaması
- Enfeksiyon oluşturması
- Tekrarlayan şiddetli ağrı yapması
- Kendiliğinden düşme ihtimalinin düşük olması
tedaviyi gündeme getirebilir.
Taşın varlığından çok hastaya ne yaptığı önemlidir.
Böbrek taşı için randevu alırken hangi bölümü seçmelisiniz?
Yetişkinseniz: Üroloji.
Çocuk veya ergen için başvuruyorsanız: Çocuk ürolojisi.
Şiddetli ağrı, ateş, titreme, sürekli kusma veya idrar yapamama varsa: Acil servis.
Tekrarlayan taş, böbrek fonksiyon bozukluğu veya belirgin metabolik problem varsa: Üroloji değerlendirmesine ek olarak gerektiğinde nefroloji.
Bu ayrım çoğu hasta için hangi kapıdan başlaması gerektiğini netleştirir.
Böbrek taşı tedavisinde temel amaç yalnızca taşı görmek değildir. Taşın böbreğe zarar verip vermediğini, kendiliğinden düşme ihtimalini ve tekrar oluşma riskini birlikte değerlendirmek gerekir.
Ankara’da böbrek taşı, üreter taşı, renal kolik, tekrarlayan taş hastalığı, lazerle taş kırma ve diğer endoskopik taş tedavilerinin değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Böbrek taşı için ürolojiye mi nefrolojiye mi gidilir?
Böbrek ve üreter taşının tanısı, takibi ve cerrahi tedavisi için temel bölüm ürolojidir. Tekrarlayan taşlarda, kronik böbrek hastalığında veya metabolik sorunlarda nefroloji desteği de gerekebilir.
Böbrek taşı ağrısında acile gidilir mi?
Ağrı çok şiddetliyse, ağrı kesiciye rağmen geçmiyorsa, sürekli kusma, ateş, titreme veya idrar yapamama varsa acil servise başvurulmalıdır.
Çocuklarda böbrek taşı için hangi bölüme gidilir?
Çocuklarda temel değerlendirme çocuk ürolojisi tarafından yapılabilir. Tekrarlayan veya metabolik neden şüphesi bulunan taşlarda çocuk nefrolojisi de değerlendirmeye katılabilir.
Böbrek taşı için dahiliyeye gidilir mi?
Dahiliye ilk değerlendirmeyi yapabilir ancak böbrek ve üreter taşlarının esas uzmanlık alanı ürolojidir. Taşın kırılması veya çıkarılması gerekiyorsa tedaviyi üroloji planlar.
Taş ağrısı geçtiyse doktora gitmeye gerek var mı?
Ağrının geçmesi taşın kesin olarak düştüğünü göstermez. Özellikle taşın çıktığı görülmediyse veya görüntülemede tıkanıklık saptandıysa önerilen üroloji kontrolünün yapılması gerekir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
