Çocuklarda işeme bozukluğu, mesanenin idrarı depolaması veya boşaltması sırasında normal işleyişin bozulmasını ifade eden geniş bir kavramdır. Çocuk çok sık tuvalete gidebilir, idrarını uzun süre tutabilir, aniden sıkışabilir, gündüz altına kaçırabilir veya idrarını kesik kesik yapabilir.
Bazı çocuklarda mesane dolum sırasında gereğinden fazla kasılır. Bazılarında ise çocuk işerken mesane boşalmaya çalıştığı halde pelvik taban kaslarını ve idrar tutmayı sağlayan kasları yeterince gevşetemez.
Bu nedenle işeme bozukluğu tek bir hastalık değildir.
Günümüzde çocuk ürolojisinde bu problemlerin önemli bir bölümü “gündüz alt üriner sistem bozuklukları” başlığı altında değerlendirilir. Mesane ve bağırsak sorunlarının birlikte bulunduğu durumlarda ise “mesane-bağırsak disfonksiyonu” kavramı kullanılır.
Özellikle kabızlık bu tablonun önemli bir parçasıdır.
Çocuklarda normal işeme nasıl olmalıdır?
Çocukların büyük bölümü 3-4 yaş civarında gündüz mesane kontrolünü kazanmaya başlar.
Tuvalet eğitimi tamamlanmış bir çocuk mesanesinin dolduğunu hisseder, uygun zamanda tuvalete gider ve idrarını rahat bir akımla boşaltır. İşeme sırasında sürekli ıkınması, bacaklarını sıkması veya idrarını kesik kesik yapması beklenmez.
Gün içerisindeki işeme sayısı çocuğun yaşına ve aldığı sıvıya göre değişebilir.
Genel olarak okul çağındaki çocukların yaklaşık günde 4-7 kez idrar yapması beklenebilir.
Günde sekiz veya daha fazla idrar yapma sık işeme olarak değerlendirilebilir. Buna karşılık yalnızca iki veya üç kez tuvalete gitmek seyrek işemeyi düşündürebilir.
Rakamlar tek başına tanı koydurmaz. Çocuğun idrarını nasıl yaptığı da en az tuvalete kaç kez gittiği kadar önemlidir.
Çocuklarda işeme bozukluğunun belirtileri nelerdir?
İşeme bozukluğu farklı çocuklarda farklı şekilde ortaya çıkabilir.
En sık görülen belirtiler arasında:
- Gündüz idrar kaçırma
- Ani idrar sıkışması
- Çok sık tuvalete gitme
- İdrarı saatlerce tutma
- Bacakları çaprazlama veya çömelerek idrarı tutmaya çalışma
- Kesik kesik idrar yapma
- İdrarı başlatmakta zorlanma
- İşerken ıkınma
- Zayıf idrar akımı
- İşeme sonrasında damlama
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
bulunabilir.
Bazı çocuklarda yalnızca bir belirti vardır. Bazılarında ise kabızlık, gündüz kaçırma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları birlikte görülebilir.
Çocuk neden idrarını sürekli tutar?
Çocuklarda en sık gördüğümüz davranışlardan biri tuvaleti mümkün olduğunca ertelemektir.
Çocuk oyununu bırakmak istemeyebilir. Okul tuvaletini kirli bulabilir. Arkadaşlarından utanabilir veya öğretmeninden izin istemek istemeyebilir.
Mesane dolduğu halde çocuk tuvalete gitmemek için farklı hareketler yapabilir.
Bacaklarını çaprazlayabilir, parmak ucunda durabilir, çömelebilir veya topuğunu perine bölgesine bastırabilir.
Bunlara tutma manevraları denir.
Arada sırada idrarı birkaç dakika tutmak sorun değildir. Ancak çocuk bunu her gün saatlerce yapıyorsa mesane çalışma alışkanlığı değişebilir.
Zaman içerisinde ani sıkışma, kaçırma ve idrar yolu enfeksiyonu gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Aşırı aktif mesane nedir?
Çocuklarda sık görülen işeme bozukluklarından biridir.
Mesane henüz tamamen dolmamışken mesane kası istemsiz şekilde kasılabilir. Çocuk aniden ve güçlü biçimde idrar yapma ihtiyacı hisseder.
“Anne, çok sıkıştım” dedikten birkaç saniye sonra tuvalete koşabilir.
Bu çocuklarda:
- Ani sıkışma
- Sık idrara çıkma
- Tuvalete yetişemeden kaçırma
- Bacak sıkıştırma ve çömelme hareketleri
görülebilir.
Bazı çocuklar gün içerisinde sekiz veya daha fazla kez tuvalete gidebilir.
Bu durum çocuğun “üşengeçliği” veya tuvalet eğitimindeki başarısızlığı değildir.
Disfonksiyonel işeme nedir?
Disfonksiyonel işeme, işeme bozukluğunun daha özel bir türüdür.
Normalde idrar yapılırken mesane kasılırken idrar kanalını kontrol eden dış sfinkter ve pelvik taban kaslarının gevşemesi gerekir.
Bazı çocuklarda tam tersine bu kaslar işeme sırasında gevşemek yerine kasılmaya devam eder.
Mesane böylece kapalı kalmaya çalışan bir çıkışa karşı idrarı dışarı göndermeye çalışır.
Sonuçta idrar akımı kesik kesik veya dalgalı hale gelebilir.
Çocuk:
- İşerken ıkınabilir
- İdrarı kesilip yeniden başlayabilir
- Tuvalette uzun süre oturabilir
- Mesanesini tam boşaltamayabilir
ve işeme sonrasında mesanede idrar kalabilir.
Tıbbi anlamda “disfonksiyonel işeme” ifadesi bu özel koordinasyon bozukluğu için kullanılır. Her gündüz kaçırma veya sıkışma disfonksiyonel işeme değildir.
Kesik kesik idrar yapmak normal midir?
Sürekli tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.
Çocuk işemeye başlar, akım birkaç kez durur ve yeniden başlar. Bazen idrarı tamamlamak için karın kaslarını kullanır.
Bu durum pelvik taban kaslarının işeme sırasında yeterince gevşemediğini düşündürebilir.
Üroflovmetri adı verilen işeme testinde bu çocuklarda “staccato” veya kesintili akım eğrileri görülebilir.
Ancak tek bir işeme testine bakarak tanı koyulmaz. Çocuğun mesanesinin yeterince dolu olması ve gerektiğinde testin farklı günlerde tekrarlanması gerekebilir.
Tembel mesane nedir?
Günlük dilde “tembel mesane” olarak adlandırılan durum, bazı çocuklarda mesanenin çok uzun süre dolu tutulması ve seyrek boşaltılmasıyla ilişkilidir.
Çocuk günde yalnızca iki veya üç kez tuvalete gidebilir.
Mesane zaman içerisinde çok büyük miktarda idrar depolamaya alışabilir. Çocuk idrar yaparken mesanenin kasılması yetersiz kalabilir ve karın kaslarıyla ıkınarak idrar yapmaya başlayabilir.
İşeme sonrasında mesanede önemli miktarda idrar kalabilir.
Bu durum tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına ve taşma şeklinde idrar kaçırmaya zemin hazırlayabilir.
Çocuğun “çok uzun süre tutabiliyor olması” her zaman güçlü mesane anlamına gelmez.
Çocuklarda gündüz idrar kaçırma işeme bozukluğu belirtisi midir?
Olabilir.
Tuvalet eğitimini kazanmış bir çocukta tekrarlayan gündüz kaçırmaları değerlendirilmelidir.
Özellikle dört yaşından sonra devam eden gündüz ıslatmalarında çocuğun işeme alışkanlığı sorgulanır.
Ancak her kaçırma aynı değildir.
- Çocuk aniden sıkışıp tuvalete yetişemiyor mu?
- Saatlerce idrarını tutup sonra mı kaçırıyor?
- İşedikten hemen sonra iç çamaşırı mı ıslanıyor?
- Gün boyunca sürekli damla damla mı kaçırıyor?
Bu ayrımlar önemlidir.
Örneğin sürekli ve hiç kesilmeyen idrar kaçırma, fonksiyonel işeme bozukluğundan farklı olarak doğumsal yapısal bir problemi düşündürebilir.
Gece alt ıslatma da işeme bozukluğu mudur?
Tek başına gece alt ıslatma farklı değerlendirilir.
Gündüz hiçbir şikâyeti olmayan, normal idrar yapan ancak yalnızca gece yatağını ıslatan çocukta monosemptomatik gece enürezisi düşünülebilir.
Bu durum gündüz alt üriner sistem bozukluklarından ayrı bir başlıktır.
Ancak çocuk hem gece altını ıslatıyor hem de gündüz:
- Sıkışıyorsa
- Kaçırıyorsa
- İdrarını çok uzun tutuyorsa
- Kesik kesik idrar yapıyorsa
öncelikle gündüz mesane problemlerinin değerlendirilmesi gerekir.
Gündüz ve gece sorunları birlikte olduğunda yalnızca gece alt ıslatmaya yönelik tedavi çoğu zaman yeterli olmaz.
Kabızlık işeme bozukluğu yapabilir mi?
Evet.
Kabızlık çocuklarda işeme bozukluğuyla çok güçlü şekilde ilişkilidir.
Mesane ve bağırsağın son bölümü pelvis içerisinde birbirine yakın yerleşmiştir. Ayrıca işeme ve dışkılama sırasında aynı pelvik taban kaslarının koordinasyonu önem taşır.
Rektumun dışkıyla sürekli dolu olması mesanenin depolama ve boşaltma davranışını etkileyebilir.
Kabız çocuklarda:
- Ani sıkışma
- Sık idrara çıkma
- Gündüz idrar kaçırma
- Mesaneyi tam boşaltamama
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
daha sık görülebilir.
Güncel EAU Çocuk Ürolojisi Kılavuzu’nda fonksiyonel kabızlığı bulunan çocuklarda mesane belirtilerinin oldukça yüksek oranlarda görülebileceği belirtilmektedir.
Çocuk her gün kaka yapıyorsa yine de kabız olabilir mi?
Evet.
Kabızlık yalnızca birkaç gün dışkı yapamamak değildir.
Çocuk her gün tuvalete gidebilir ancak dışkısı çok sert veya çok büyük olabilir. Dışkılama sırasında ağrı yaşayabilir veya dışkısını bilinçli şekilde tutabilir.
İç çamaşırına dışkı bulaşması da uzun süren kabızlığın belirtisi olabilir.
Bu nedenle işeme bozukluğu bulunan çocuklarda “Her gün kaka yapıyor mu?” sorusu tek başına yeterli değildir.
Dışkının kıvamı, büyüklüğü, dışkılama sırasında ağrı ve tutma davranışı da sorgulanmalıdır.
Mesane ile bağırsak sorunlarının birlikte bulunmasına mesane-bağırsak disfonksiyonu denir.
Kabızlığı düzeltmeden mesaneyi tedavi etmek mümkün mü?
Bazı çocuklarda mümkün olsa da tedaviyi zorlaştırabilir.
Mesane-bağırsak disfonksiyonu bulunan çocuklarda kabızlığın tedavi edilmesi mesane tedavisinin temel parçalarından biridir.
Hatta bazı çocuklarda bağırsak düzeni sağlandıktan sonra idrar kaçırma ve sıkışma şikâyetleri belirgin şekilde azalabilir.
Bu nedenle çocuk ürolojisinde bazen aileye ilk olarak bağırsak tedavisi önerildiğinde şaşırdıklarını görüyoruz:
“Biz idrar kaçırma için geldik, neden kabızlığı tedavi ediyoruz?”
Çünkü iki sistem birbirinden bağımsız değildir.
İşeme bozukluğu idrar yolu enfeksiyonuna neden olabilir mi?
Evet.
Mesane tam boşalmazsa işeme sonrasında içeride idrar kalabilir. Bu artık idrar bakterilerin çoğalması için uygun ortam oluşturabilir.
Özellikle disfonksiyonel işemede mesane yüksek basınca karşı çalışabilir ve tekrarlayan enfeksiyonlar görülebilir.
Güncel EAU kılavuzunda işeme bozukluğunun tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarıyla güçlü biçimde ilişkili olduğu belirtilmektedir.
Bazı çocuklarda sürekli tekrarlayan enfeksiyonların, işeme bozukluğu başarılı şekilde tedavi edildikten sonra ortadan kalkması mümkündür.
Bu nedenle tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonunda yalnızca her defasında antibiyotik vermek yeterli olmayabilir.
Çocuğun mesanesini nasıl boşalttığı araştırılmalıdır.
Böbrek reflüsü ile işeme bozukluğu arasında ilişki var mı?
Olabilir.
Mesanenin yüksek basınçla çalışması veya işeme sırasında çıkışın yeterince gevşememesi mesane içerisindeki basıncı artırabilir.
Bazı çocuklarda bu durum vezikoüreteral reflüyle birlikte görülebilir.
Böbrek reflüsü olan çocukta işeme bozukluğu ve kabızlık varsa bu sorunların tedavi edilmesi önemlidir.
Bazı çocuklarda işeme bozukluğu düzeldikten sonra reflünün seyri de olumlu etkilenebilir.
Bu nedenle VUR bulunan bir çocukta yalnızca böbrek ve üreterlere değil, mesane ve bağırsak alışkanlıklarına da bakmak gerekir.
İşeme bozukluğu psikolojik midir?
Genellikle yalnızca psikolojik bir sorun değildir.
Çocukların büyük bölümü isteyerek altına kaçırmaz veya idrarını kötü yaptığı için bu sorunu yaşamaz.
İşeme alışkanlıkları, mesane kası, pelvik taban kasları, kabızlık ve öğrenilmiş tuvalet davranışları birlikte rol oynayabilir.
Stres belirtileri artırabilir.
Ayrıca dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi nörogelişimsel durumlarla çocukluk çağı alt üriner sistem sorunlarının daha sık birlikte görülebildiği bilinmektedir.
Ancak çocuğa “Dikkat çekmek için yapıyorsun” demek doğru değildir.
Bu yaklaşım hem tedaviye yardımcı olmaz hem de çocuğun utanma ve kaygısını artırabilir.
İşeme bozukluğu olan çocuk neden çömelir?
Bazı çocuklarda ani sıkışma meydana geldiğinde çocuk idrarın çıkmasını önlemek için pelvik taban kaslarını kuvvetle kasar.
Bacaklarını çaprazlayabilir.
Çömelebilir.
Topuğunu genital bölgesine doğru bastırabilir.
Bazen aile bu hareketleri alışkanlık veya oyun sanabilir.
Oysa çocuk aslında mesaneden gelen güçlü sıkışma sinyalini bastırmaya çalışmaktadır.
Bu davranış sık tekrarlanıyorsa aşırı aktif mesane veya işemeyi erteleme alışkanlığı açısından değerlendirme yapılabilir.
İşeme bozukluğunda idrar akımı nasıl olabilir?
Normal işemede idrar akımı kesintisiz ve rahat olmalıdır.
İşeme bozukluğunda ise:
- Kesik kesik
- Dalgalı
- Zayıf
- Ikınarak
- Uzun süren
bir işeme görülebilir.
Çocuk bazen “İdrarım bitmedi” diyebilir veya tuvaletten kalktıktan birkaç dakika sonra tekrar idrar yapma ihtiyacı hissedebilir.
Bu durum mesanede artık idrar kaldığını düşündürebilir.
Ancak zayıf akım her zaman fonksiyonel işeme bozukluğu anlamına gelmez.
Üretra darlığı veya doğumsal idrar yolu tıkanıklıkları gibi anatomik sorunların da dışlanması gerekebilir.
Çocuklarda işeme bozukluğu nasıl teşhis edilir?
Tanıda en önemli aşamalardan biri ayrıntılı öyküdür.
Çocuğun:
- Günde kaç kez idrar yaptığı
- Kaçırmanın hangi saatlerde olduğu
- Ani sıkışma yaşayıp yaşamadığı
- İdrarını tutup tutmadığı
- İdrar akımının nasıl olduğu
- İşerken ıkınıp ıkınmadığı
- Geceleri altını ıslatıp ıslatmadığı
- Dışkılama alışkanlığı
- Geçirdiği idrar yolu enfeksiyonları
sorgulanır.
Fizik muayenede genital bölge değerlendirilir.
Bel ve kuyruk sokumu bölgesindeki cilt değişikliklerine, alt ekstremitelerin nörolojik muayenesine ve bazı çocuklarda makat bölgesine bakılması gerekebilir.
Amaç yalnızca fonksiyonel bir sorun olup olmadığını değil, doğumsal veya nörolojik bir neden bulunup bulunmadığını da anlamaktır.
İşeme günlüğü nedir?
Çocuk ürolojisi değerlendirmesinde en faydalı yöntemlerden biridir.
Aileden en az birkaç gün boyunca çocuğun:
- Hangi saatte sıvı aldığı
- Ne kadar içtiği
- Ne zaman idrar yaptığı
- Yaklaşık ne kadar idrar yaptığı
- Ne zaman kaçırdığı
kaydedilebilir.
Dışkılama zamanı ve dışkının yapısı da günlüğe eklenebilir.
Günlük bazen muayeneden daha fazla bilgi verir.
Örneğin aile “Normal işiyor” diyebilir ancak kayıt tutulduğunda çocuğun sabah saat 08.00’de idrar yaptıktan sonra okuldan eve gelene kadar tuvalete hiç gitmediği fark edilebilir.
Güncel EAU kılavuzu gündüz alt üriner sistem sorunlarının değerlendirilmesinde en az iki günlük işeme günlüğünü güçlü şekilde önermektedir.
İdrar tahlili yapılır mı?
Genellikle ilk değerlendirmede yapılabilir.
Çünkü idrar yolu enfeksiyonu ani başlayan sıkışma, sık idrara çıkma ve kaçırma gibi belirtiler oluşturabilir.
İdrar tahlilinde enfeksiyon, kan veya başka anormallikler araştırılır.
Enfeksiyon şüphesi varsa idrar kültürü yapılabilir.
Tekrarlayan enfeksiyon bulunan çocuklarda değerlendirme daha ayrıntılı hale gelebilir.
Ultrason gerekli midir?
Her çocukta şart değildir.
Ancak tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, zayıf akım, mesanenin tam boşalamadığı şüphesi veya tedaviye yanıt vermeyen işeme bozukluğu varsa ultrason oldukça yararlıdır.
Ultrasonla böbrekler ve mesane değerlendirilebilir.
Çocuk mesanesini doldurmuşken mesane yapısı görülebilir ve idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülebilir.
Buna işeme sonrası artık idrar denir.
Mesanede sürekli fazla miktarda artık idrar kalması, boşaltma bozukluğu açısından önemli bir bulgudur.
Üroflovmetri nedir?
Üroflovmetri çocuğun idrar akımını ölçen basit ve ağrısız bir testtir.
Çocuk normal tuvalete benzer özel bir cihaza idrarını yapar. Cihaz idrarın ne kadar hızlı çıktığını ve akımın şeklini kaydeder.
Normal işeme eğrisi genellikle düzgün çan şekline benzer.
Aşırı aktif mesanede çok hızlı yükselen bir eğri görülebilir.
Disfonksiyonel işemede ise kesik kesik veya staccato şeklinde bir akım ortaya çıkabilir.
Üroflovmetriye pelvik taban elektromiyografisi eklendiğinde çocuk işerken pelvik taban kaslarının gereksiz şekilde kasılıp kasılmadığı da değerlendirilebilir.
Ürodinami her çocuğa yapılır mı?
Hayır.
Çocukların büyük bölümünde ayrıntılı öykü, işeme günlüğü, muayene, idrar testi, ultrason ve gerektiğinde üroflovmetri yeterli olabilir.
Video ürodinami daha ileri ve girişimsel bir incelemedir.
Tedaviye dirençli hastalarda, ciddi mesane boşaltma sorunu bulunan çocuklarda veya nörolojik ve anatomik bir problemden şüphelenildiğinde kullanılabilir.
Her gündüz kaçıran çocuğa ürodinami yapılması gerekmez.
Omurilik problemi işeme bozukluğu yapabilir mi?
Evet.
Spina bifida ve tethered cord gibi bazı nörolojik hastalıklar mesanenin sinirsel kontrolünü bozabilir.
Bu nedenle fizik muayenede bel ve kuyruk sokumu bölgesi önemlidir.
Bu bölgede:
- Derin çukur
- Belirgin tüylenme
- Doğumsal cilt lekesi
- Asimetrik kalça çizgisi
gibi bazı bulgular nörolojik değerlendirme ihtiyacını gündeme getirebilir.
Bacaklarda güç kaybı, yürüme bozukluğu veya duyu problemi gibi belirtiler de önemlidir.
Nörolojik hastalıktan şüphelenildiğinde omurga MR’ı gibi ileri incelemeler gerekebilir.
İşeme bozukluğu nasıl tedavi edilir?
Tedavinin ilk basamağı çoğu çocukta ilaç değildir.
“Üroterapi” adı verilen davranışsal ve işeme eğitimi yaklaşımı kullanılır.
Çocuğa mesanenin nasıl çalıştığı anlatılır.
Düzenli sıvı tüketmesi sağlanır.
Yaklaşık 2-3 saatte bir tuvalete gitmesi planlanır.
İdrarı son ana kadar tutmaması öğretilir.
Tuvalette uygun pozisyonda ve acele etmeden işemesi sağlanır.
Kabızlık varsa tedavi edilir.
Çocuğun idrar kaçırdığı için cezalandırılmaması da tedavinin önemli bir parçasıdır.
Güncel EAU Çocuk Ürolojisi Kılavuzu tedaviye en az girişimsel yöntemlerden başlanmasını güçlü şekilde önermektedir.
Çocuk tuvalette nasıl oturmalı?
Özellikle kız çocuklarında tuvalet pozisyonu önemlidir.
Çocuğun ayakları havada kalmamalıdır.
Ayaklar yere veya uygun bir tabureye basmalı, dizler hafifçe ayrılmalı ve karın kasları mümkün olduğunca rahat olmalıdır.
Çocuk acele etmeden mesanesini boşaltmalıdır.
Erkek çocuklarında da işerken karın kaslarıyla kuvvetli şekilde ıkınmak normal değildir.
Amaç mesaneyi sıkıştırmak değil, mesane çıkışındaki kasların gevşemesine izin vermektir.
Saatli işeme neden kullanılır?
Çünkü işeme bozukluğu bulunan birçok çocuk mesane sinyallerine göre tuvalete gitmeyi bekler ve bu sinyalleri sürekli erteler.
Saatli işemede çocuk sıkışmayı beklemeden yaklaşık 2-3 saatte bir tuvalete gönderilir.
Örneğin:
- Sabah kalkınca
- İlk teneffüste
- Öğle yemeği civarında
- Okuldan çıkmadan
- Akşamüstü
- Yatmadan önce
tuvalet düzeni oluşturulabilir.
Bu yöntem mesanenin aşırı dolmasını ve ani sıkışmayı azaltabilir.
Çocuğu her 20-30 dakikada bir tuvalete göndermek ise gerekli değildir.
Biofeedback nedir?
Özellikle disfonksiyonel işemede kullanılan yöntemlerden biridir.
Çocuğun pelvik taban kaslarının aktivitesi küçük yüzey elektrotları yardımıyla ekranda gösterilir.
Çocuk hangi kası sıkıp hangisini gevşettiğini görsel olarak öğrenir.
Amaç işeme sırasında pelvik taban kaslarını tam olarak gevşetebilmektir.
Bazı çocuklarda standart üroterapi yeterli olurken tedaviye dirençli disfonksiyonel işemede biofeedback ve pelvik taban eğitimi yararlı olabilir.
İlaç kullanılır mı?
Gerekli çocuklarda kullanılabilir.
Özellikle aşırı aktif mesanesi bulunan ve davranışsal tedavilere rağmen sıkışma ve kaçırması devam eden çocuklarda mesane kasının istemsiz kasılmalarını azaltan ilaçlar düşünülebilir.
Oksibutinin bu amaçla uzun yıllardır kullanılan ilaçlardan biridir.
Ancak bu ilaçların ağız kuruluğu ve kabızlık gibi yan etkileri olabilir.
Kabızlığı zaten bulunan bir çocukta tedavinin bağırsak düzenini daha kötü hale getirmemesi gerekir.
İlaç seçimi çocuğun şikâyetine göre yapılmalı, başka bir çocuğa verilmiş ilaç kullanılmamalıdır.
İşeme bozukluğu kendiliğinden geçer mi?
Bazı hafif işeme alışkanlığı sorunları çocuk büyüdükçe azalabilir.
Ancak uzun süredir gündüz kaçıran, mesanesini tam boşaltamayan veya tekrarlayan enfeksiyon geçiren bir çocukta yalnızca büyümesini beklemek doğru değildir.
Uzun süre devam eden yanlış işeme alışkanlıkları daha kalıcı hale gelebilir.
Üstelik mesane yüksek basınçla çalışıyorsa veya mesanede sürekli idrar kalıyorsa üst idrar yollarının da değerlendirilmesi gerekebilir.
Erken dönemde basit tuvalet ve bağırsak düzenlemeleriyle kontrol edilebilecek bir sorunun yıllarca devam etmesine gerek yoktur.
Çocuğu cezalandırmak veya uyarmak işe yarar mı?
Hayır.
İdrar kaçıran çocuğa:
- “Artık büyüdün.”
- “Neden tuvalete gitmedin?”
- “Yine mi altına kaçırdın?”
şeklinde sürekli tepki vermek sorunu çözmez.
Çocukların büyük bölümü bilerek idrar kaçırmaz.
Tedavide kuru kalmayı değil, doğru davranışları desteklemek daha uygundur.
Örneğin çocuğun saatinde tuvalete gitmesi, yeterli su içmesi veya dışkılama düzenine uyması ödüllendirilebilir.
Kazalar nedeniyle ceza verilmemelidir.
İşeme bozukluğu olan çocukta hangi belirtiler daha ciddi değerlendirilmelidir?
Bazı belirtiler basit fonksiyonel işeme sorunlarından farklı bir nedeni düşündürebilir.
Özellikle:
- Doğduğundan beri sürekli damla damla idrar kaçırma
- Çok zayıf idrar akımı
- İdrar yapmak için sürekli ve ciddi şekilde ıkınma
- Tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları
- İdrar yaptıktan sonra mesanede fazla idrar kalması
- İdrarda kan
- Bacaklarda güç veya duyu problemi
- Bel ve kuyruk sokumu bölgesinde doğumsal farklılık
- Daha önce tamamen kuru olan çocukta yeni başlayan ciddi kaçırma
- Aşırı susama ve çok miktarda idrar yapma
durumlarında değerlendirme genişletilmelidir.
Örneğin erkek çocukta doğuştan itibaren çok zayıf idrar akımı posterior üretral valv gibi anatomik bir tıkanıklığın belirtisi olabilir.
Sürekli idrar kaçıran kız çocukta ise ektopik üreter gibi yapısal anomaliler düşünülebilir.
Hangi yaşta çocuk ürolojisine başvurulmalı?
Çocukların gelişim hızı farklıdır.
Ancak dört yaşından sonra devam eden belirgin gündüz kaçırma, sıkışma veya anormal işeme davranışları değerlendirmeye alınabilir.
Özellikle beş yaş ve üzerindeki bir çocukta gündüz düzenli idrar kaçırma varsa “Nasıl olsa büyüyünce geçer” şeklinde yıllarca beklemek yerine nedenini araştırmak daha uygun olabilir.
Yaştan bağımsız olarak zayıf idrar akımı, sürekli kaçırma, ateşli idrar yolu enfeksiyonu veya belirgin işeme güçlüğü varsa daha erken değerlendirme gerekir.
İşeme bozukluğunda en önemli nokta nedir?
Çocuğun yalnızca kaçırıp kaçırmadığına değil, bütün tuvalet düzenine bakmaktır.
- Ne kadar su içiyor?
- Kaç saatte bir idrar yapıyor?
- İdrarını tutuyor mu?
- İşeme sırasında pelvik tabanını gevşetebiliyor mu?
- Mesanesini tamamen boşaltabiliyor mu?
- Kabız mı?
- İdrar yolu enfeksiyonu geçiriyor mu?
Bu soruların yanıtı tedavinin yönünü belirler.
Çocuklarda işeme bozukluklarının önemli bir bölümü fonksiyoneldir ve doğru işeme alışkanlıkları, bağırsak düzeninin sağlanması ve gerektiğinde biofeedback veya ilaç tedavileriyle yönetilebilir.
Ancak sürekli kaçırma, zayıf akım veya tekrarlayan ateşli enfeksiyon gibi bulgular olduğunda anatomik ve nörolojik nedenleri dışlamak gerekir.
Ankara’da çocuklarda işeme bozukluğu, gündüz idrar kaçırma, aşırı aktif mesane, disfonksiyonel işeme, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve mesane-bağırsak disfonksiyonunun değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda işeme bozukluğu ne demektir?
Mesanenin idrarı depolaması veya boşaltması sırasında ortaya çıkan fonksiyon sorunlarını kapsayan genel bir tanımlamadır. Sıkışma, gündüz kaçırma, sık veya seyrek işeme ve kesik kesik idrar yapma gibi belirtiler görülebilir.
Çocuğun idrarını uzun süre tutması zararlı mı?
Sürekli tekrarlanan idrar tutma alışkanlığı mesanenin normal çalışma düzenini bozabilir. Sıkışma, kaçırma ve bazı çocuklarda idrar yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir.
Kabızlık işeme bozukluğu yapar mı?
Evet. Kabızlık mesane belirtilerini belirgin şekilde artırabilir. Mesane-bağırsak disfonksiyonu bulunan çocuklarda kabızlığın tedavisi mesane tedavisinin önemli bir parçasıdır.
İşeme bozukluğunda hangi test yapılır?
Öykü ve işeme günlüğüne ek olarak idrar tahlili, ultrason ve gerekli çocuklarda üroflovmetri yapılabilir. Ürodinami gibi ileri testler her çocukta gerekli değildir.
İşeme bozukluğu ilaçsız düzelebilir mi?
Birçok çocukta ilk tedavi düzenli işeme, yeterli sıvı, uygun tuvalet pozisyonu ve kabızlığın düzeltilmesini içeren üroterapidir. İlaç veya biofeedback gerektiğinde bu tedavilere eklenebilir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
