Aileler bunu çok sık fark eder. Bez değiştirirken torba boş gibi görünür. Banyoda bakılır, bu kez testis yerindedir. Sonra yine kaybolmuş gibi olur. İlk tepki çoğu zaman aynıdır: “Acaba bir sorun mu var?”
Bu tablo her zaman aynı anlama gelmez. Bazen tamamen geçici bir çekilmedir. Bazen de takip edilmesi, hatta zamanında tedavi edilmesi gereken bir durumun işaretidir. Bu yüzden mesele sadece testisin o anda görünmesi değil, neden bazen görünüp bazen görünmediğini doğru anlamaktır.
Burada önemli bir ayrım var. Halk arasında “yumurtalık” dense de, doğru ifade testistir. Biz de bu yazıda tıbbi olarak doğru olan kelimeyi kullanacağız.
En sık iki olasılık: utangaç testis ve inmemiş testis
Çocuklarda testisin bazen torbada görülüp bazen yukarı kaçması en sık olarak retraktil testis, yani halk arasında bilinen adıyla utangaç testis ile ilişkilidir. Bu durumda testis aslında torbaya inmiştir. Ama soğukta, korkuda, muayene sırasında ya da bezin baskısıyla yukarı çekilebilir.
Diğer olasılık ise inmemiş testis tablosudur. Burada testis torbaya tam olarak inmemiştir ya da torbada kalıcı şekilde yerleşmemiştir. Bu iki durum dışarıdan benzer görünebilir. Ama yaklaşım aynı değildir.
İşte bu yüzden aile yorumu tek başına yetmez. Deneyimli muayene belirleyicidir.
Utangaç testis neden olur?
Bebeklerde ve çocuklarda kremaster refleksi dediğimiz doğal bir mekanizma vardır. Vücut soğuğu hissedince ya da çocuk tedirgin olunca testis yukarı çekilebilir. Bu refleks bazı çocuklarda oldukça güçlüdür. Sonuçta testis bir an torbada görünür, bir an görünmez.
Bu tablo çoğu durumda tek başına tehlikeli değildir. Ama tamamen önemsiz diye de geçiştirilmez. Çünkü bazı retraktil testisler zaman içinde yukarı yerleşip sonradan kazanılmış inmemiş testis gibi davranabilir. Bu yüzden yıllık takip önemlidir.
İnmemiş testis neden daha önemlidir?
Çünkü burada mesele yalnızca görünüm değildir. Testisin torbada bulunması gerekir. Torba, testisin sağlıklı gelişimi için daha uygun ısı ortamını sağlar. Testis kasıkta ya da karın içinde kaldığında bu durum uzun vadede gelişimini etkileyebilir.
Testis torbada değilse “nasıl olsa iner” diye uzun süre beklemek doğru değildir. Özellikle ilk aylardan sonra hâlâ torbada olmayan testis, çocuk ürolojisi açısından ciddi şekilde değerlendirilmelidir.
Bazen görünüp bazen kaybolması ne düşündürür?
Bu durum en çok retraktil testisi düşündürür. Özellikle testis sıcak ortamda, banyoda ya da çocuk sakinken torbaya rahatça iniyorsa bu olasılık güçlenir. Ama yalnızca buna bakarak kesin konuşmak doğru olmaz.
Çünkü bazı çocuklarda testis başlangıçta retraktil gibi görünürken zamanla yukarı yerleşebilir. Bu nedenle “bazen görüyorum, demek ki sorun yok” cümlesi çoğu durumda fazla rahat bir yorumdur.
Sorulması gereken soru şudur: Testis torbaya kolayca iniyor mu ve orada kalabiliyor mu?
Bu ayrımı aile değil, muayene yapar.
Muayene neden bu kadar önemli?
Çünkü tanının anahtarı ultrasondan çok fizik muayenedir. Deneyimli bir hekim, testisin kasıkta mı olduğunu, torbaya indirilebildiğini mi, yoksa hiç torbaya ulaşmadığını mı değerlendirebilir. Bazı aileler “ultrason çektirelim, netleşsin” diye düşünür. Oysa bu başlıkta ilk ve en güçlü araç çoğu zaman muayenedir.
İdeal olan çocuk ürolojisi değerlendirmesidir. Buna hemen ulaşılamadığında üroloji uzmanı, çocuk cerrahisi, çocuk sağlığı uzmanı ya da aile hekimi de ilk değerlendirmeyi yapabilir. Ama burada deneyim önemlidir.
Ne zaman beklenebilir, ne zaman harekete geçmek gerekir?
Retraktil testis çoğu zaman ameliyat gerektirmez. Ama takip edilmelidir. Çünkü çocuk büyürken testisin konumu değişebilir.
İnmemiş testiste ise zaman daha değerlidir. Testis doğumdan sonraki ilk aylarda kendiliğinden inebilir. Ama 6. aydan sonra hâlâ torbada değilse değerlendirme mutlaka yapılmalıdır. Cerrahi çoğu çocukta 1 yaş civarında planlanır. Uzatmak çoğu durumda iyi bir strateji değildir.
Burada mesele acele etmek değil, gereğinden fazla gecikmemektir.
Aileler evde neye dikkat etmeli?
Bez değiştirirken, banyoda ya da çocuk sakinken torbanın dolu olup olmadığına bakabilirsiniz. Bir taraf sürekli boş görünüyorsa, iki taraf arasında belirgin fark varsa ya da testis neredeyse hiç seçilmiyorsa bunu not etmek faydalı olur.
Ama evde tanı koymaya çalışmak doğru değildir. Gözlem değerlidir. Karar muayenede verilir.
Ne zaman çocuk ürolojisi görüşü almak gerekir?
Testislerden biri ya da ikisi torbada sürekli görünmüyorsa, bazen var bazen yok gibiyse, kasıkta ele gelen bir yapı hissediliyorsa ya da daha önce “utangaç testis” denmiş ama aile hâlâ emin olamıyorsa çocuk ürolojisi değerlendirmesi uygundur.
Ankara’da inmemiş testis, retraktil testis ve çocuklarda testis muayenesi ile ilgili değerlendirme Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Testisin bazen görünmesi normal midir?
Bazen evet. Özellikle retraktil testiste bu görülebilir. Ama sürekli tekrar ediyorsa değerlendirme gerekir.
Utangaç testis ameliyat gerektirir mi?
Çoğu zaman hayır. Fakat düzenli takip gerekir.
İnmemiş testis kendiliğinden düzelir mi?
Doğumdan sonraki ilk aylarda bazı testisler iner. Ama 6. aydan sonra hâlâ torbada değilse uzman değerlendirmesi gerekir.
Ultrason şart mı?
Her zaman değil. İlk ve en önemli adım fizik muayenedir.
Hangi yaşta geç kalınmış olur?
İnmemiş testiste tedavi planı çoğu çocukta 1 yaş civarında yapılır. Bu yüzden aylarca beklemek doğru olmaz.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
