Evet, olabilir. Hatta çoğu aile bu tabloyu yalnızca “çocuk kendini iyi temizleyememiş” diye yorumlasa da, iç çamaşırında sık lekelenme bazen kabızlığın en görünür işaretlerinden biridir.
Burada kafa karıştıran şey şu: Çocuk her gün tuvalete gidiyor olabilir. Aile de bu yüzden “kabız değildir” diye düşünebilir. Oysa kabızlık sadece tuvalete kaç günde bir gidildiğiyle anlaşılmaz. Dışkının sert olması, küçük küçük topaklar halinde çıkması, çocuğun büyük tuvaletini bekletmesi ve ardından istemsiz bulaşma olması da kabızlık lehine güçlü bir tablodur.
İç çamaşırında dışkı lekesi neden olur?
Çocuk büyük tuvaletini tutmaya başladığında dışkı bağırsakta daha uzun süre kalır. Zaman geçtikçe sertleşir. Bazen küçük toplar haline gelir. Çocuk tuvaleti geldiğinde yine bekletirse, bağırsakta biriken dışkının etrafından daha yumuşak içerik sızabilir. Bu sızıntı bazen çamaşıra leke şeklinde bulaşır, bazen de çocuk bunu fark etmeden kaçırır.
Ailelerin en sık gözden kaçırdığı nokta budur. Çocuk “altına yaptı” gibi görünür ama asıl sorun çoğu durumda dışkının bağırsakta birikmiş olmasıdır.
Her lekelenme temizlik sorunu mudur?
Hayır. Bazen gerçekten temizlik alışkanlığı yetersiz olabilir. Ama sık tekrarlayan lekelenmeyi sadece buna bağlamak çoğu durumda eksik yorumdur.
Şu pratik ayrım işe yarar: Çocuk dışkısını yaptıktan sonra ara sıra hafif kirlenme oluyorsa temizlik payı düşünülebilir. Ama gün içinde, tuvalet sonrası değilken, sık sık leke oluyorsa; dışkı sertse; çocuk tuvaleti erteliyorsa burada kabızlık daha güçlü ihtimaldir.
Kabızlık varsa başka hangi işaretler görülür?
Biz bu çocuklarda çoğu zaman başka ipuçları da görürüz. Dışkı keçi pisliği gibi küçük ve sert olabilir. Tuvalette zorlanma olur. Çocuk kaka yaparken acıdığı için daha da tutmaya başlar. Karın ağrısı, iştahsızlık ve tuvaletten kaçınma gelişebilir.
Asıl sorun da burada başlar. Çocuk bir kez ağrılı kaka yapar. Sonra yeniden o ağrıyı yaşamamak için dışkısını bekletir. Bekledikçe dışkı daha da sertleşir. Sertleştikçe kaçınma artar. Bu döngü kendiliğinden kolay kolay kırılmaz.
İdrar bekletme de buna eşlik edebilir mi?
Evet. Bu nokta gerçekten önemlidir.
Dışkı bekleten çocuklarda çoğu zaman idrar bekletme davranışı da eşlik eder. Aynı çocuk tuvalete gitmeyi genel olarak erteliyor olabilir. Bu durumda mesane de etkilenir. Sık idrara gitme, ani sıkışma, tam boşaltamama hissi, gündüz kaçırma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ortaya çıkabilir.
Biz bu tabloya tek başına “bağırsak sorunu” diye bakmayız. Mesane ve bağırsak çoğu çocukta birlikte değerlendirilmelidir. Çünkü kabızlık düzelmeden işeme sorunlarının tam düzelmesini beklemek çoğu durumda gerçekçi değildir.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
İç çamaşırında lekelenme sık tekrar ediyorsa, çocuk dışkısını tutuyorsa, dışkı sertse, karın ağrısı varsa ya da buna idrar kaçırma ve sık idrara çıkma eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
Burada beklemek çoğu zaman işe yaramaz. Çünkü çocuk büyüdükçe sorunun kendiliğinden çözülmesi her durumda beklenmez. Üstelik utanma ve özgüven kaybı da tabloya eklenebilir. Okul çağındaki bir çocuk için bu, yalnızca tıbbi değil sosyal bir sorundur da.
Aile evde neye dikkat etmeli?
İlk olarak dışkının kıvamına bakın. Sert mi? Küçük küçük mü? Çocuk tuvaleti erteliyor mu? Kaka yaparken yüzü kızarıyor, korkuyor ya da kaçıyor mu? Bunlar önemli gözlemler.
İkinci olarak işeme düzenini sorgulayın. Çocuk idrarını da tutuyor mu? Gün içinde sıkışarak mı geziyor? Eve gelir gelmez koşarak tuvalete mi gidiyor? Bu iki alanı birlikte düşünmek gerekir.
Bizim net yaklaşımımız şu: İç çamaşırına dışkı bulaşmasını yalnızca temizlik meselesi diye geçiştirmek çoğu durumda doğru değildir.
Ne zaman çocuk ürolojisi ya da çocuk sağlığı değerlendirmesi gerekir?
Kabızlık belirginse, dışkı lekelenmesi sürüyorsa ve özellikle buna işeme bozukluğu da eklenmişse değerlendirme geciktirilmemelidir. Çünkü bu çocuklarda sadece bağırsak değil, mesane düzeni de etkilenmiş olabilir.
Ankara’da çocuklarda dışkı bekletme, idrar bekletme, gündüz kaçırma, sık idrara çıkma ve eşlik eden çocuk ürolojisi sorunlarının değerlendirilmesi Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İç çamaşırına dışkı bulaşması her zaman kabızlık mıdır?
Hayır. Ama sık tekrar ediyorsa kabızlık güçlü bir ihtimaldir. Özellikle dışkı sertse ve çocuk tuvaleti erteliyorsa daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Çocuk her gün tuvalete gidiyorsa yine de kabız olabilir mi?
Evet. Her gün kaka yapması kabız olmadığı anlamına gelmez. Dışkı sert, ağrılı ve eksik boşalma hissiyle geliyorsa yine kabızlık olabilir.
Dışkı bekletmek idrar sorununa yol açar mı?
Evet. Kabızlık ve dışkı tutma, mesane üzerinde baskı oluşturarak idrar kaçırma, sıkışma ve enfeksiyon riskini artırabilir.
Bu durum çocuğun isteyerek yaptığı bir şey midir?
Çoğu durumda hayır. Lekelenme özellikle kabızlık zemininde gelişiyorsa istemsiz olabilir. Bu yüzden suçlamak yerine nedeni anlamak gerekir.
Ne zaman doktora gitmek gerekir?
Lekelenme sık oluyorsa, dışkı sertse, karın ağrısı varsa ya da işeme sorunları eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
