Sünnet sonrası idrar yapmada zorlanma aileleri doğal olarak korkutur. Çünkü çocuk huzursuz olur, idrarını tutar, bazen ağlar ve aile hemen “bir sorun mu gelişti?” diye düşünür. Bu kaygı yerinde bir kaygıdır. Yine de şunu baştan söylemek gerekir: Her idrar yapma zorluğu ciddi bir komplikasyon anlamına gelmez. Erken dönemde çoğu çocukta sorun, gerçek bir tıkanıklıktan çok korku ve hassasiyetle ilgilidir. Daha geç dönemde ise en sık düşündüğümüz nedenlerden biri idrar deliğinde daralmadır.
Erken dönemde neden idrar yapmak istemez?
İlk günlerde çocuk, idrarın yarayı yakacağından korkabilir. Bazen gerçekten hafif bir sızlama olur. Bazen de henüz böyle bir deneyim yaşamadan sadece korku gelişir. Özellikle bezli bebeklerde ya da daha büyük çocuklarda, sünnet sonrası ilk birkaç işemede huzursuzluk bu nedenle görülebilir. Burada aile yaklaşımı çok önemlidir. Çocuğa bunun geçici olduğu, çoğu zaman kısa sürede rahatlayacağı sakin bir dille anlatıldığında süreç genellikle kolaylaşır. Bu tablo çoğu çocukta kalıcı olmaz.
Biz burada net konuşuruz: İlk saatlerde hafif çekinme beklenebilir. Ama çocuk saatler geçmesine rağmen hiç idrar yapmıyorsa, sadece damla damla yapıyorsa ya da belirgin ağrı nedeniyle işemekten tamamen kaçıyorsa bunu “normaldir” diye uzun süre izlemek doğru değildir. Seattle Children’s bunu 8 saatten uzun süre idrar yapamama olarak, Cleveland Clinic ise 12 saat içinde hâlâ idrar başlamamış olması olarak uyarı işareti kabul eder.
Erken dönemde başka hangi nedenler olabilir?
Bazen pansumanın çok sıkı olması, bölgede belirgin ödem oluşması ya da çocuğun sıvı alımının azalması da işemeyi zorlaştırabilir. Ama burada ana prensip değişmez: çocuğun idrar çıkışı gerçekten azaldıysa, mesele yalnızca psikolojik rahatlatmayla geçiştirilmez. Çünkü nadir de olsa gerçek idrar retansiyonu gelişebilir. Bu, acil değerlendirme gerektiren bir durumdur.
Geç dönemde en sık neden nedir?
Geç dönemde en sık gördüğümüz nedenlerden biri meatal stenoz, yani penis ucundaki idrar deliğinin daralmasıdır. Bu durum özellikle sünnetli çocuklarda görülür ve bezli bebeklerde daha çok karşımıza çıkabilir. Aile bunu çoğu zaman şöyle tarif eder: Çocuk idrarını ince yapıyor, yukarı doğru fırlatıyor, yaparken zorlanıyor ya da akım düz değil. Bazen çocuk klozete düzgün yapamaz. Bazen idrar süresi uzar. Cleveland Clinic ve MedlinePlus kaynakları da meatal stenozun en sık sünnet sonrası geliştiğini, ağrılı işeme, zorlanma, ince akım ve yönü bozulmuş idrar akımı ile ortaya çıkabildiğini belirtir.
Burada önemli bir nokta var. Aileler çoğu zaman bu tabloyu “alışkanlık” zanneder. Oysa çoğu durumda basit bir muayene ile tanı konabilir. Üstelik tedavi de genellikle karmaşık değildir. Uygun olguda meatotomi ya da meatoplasti gibi işlemlerle idrar deliği genişletilerek çocuk rahatlatılabilir.
Hangi belirtiler daha çok darlığı düşündürür?
İdrarın ince gelmesi, yukarı doğru fırlaması, çatallı ya da dağınık akım, idrar yaparken zorlanma, işemeyi uzatma, bazen işemenin sonunda ağrı ve bazı çocuklarda gündüz ya da gece kaçırma meatal stenoz lehine düşündürücü olabilir. Özellikle çocuk önceden rahat işiyorken sonradan akım değiştiyse, burada dikkatli olmak gerekir.
Ne zaman beklememek gerekir?
Şu durumlarda beklemek doğru olmaz: çocuk sünnetten sonra 8-12 saat içinde hiç idrar yapmıyorsa, sadece damla damla yapıyorsa, belirgin ağrısı varsa, ateş eşlik ediyorsa, penis ucunda kötü kokulu akıntı görülüyorsa ya da geç dönemde akım belirgin şekilde incelmişse değerlendirme gerekir. Burada “biraz daha görelim” yaklaşımı çoğu zaman güvenli değildir. Çünkü erken dönemde gerçek idrar retansiyonu, geç dönemde ise meatal darlık gözden kaçabilir.
Aile evde nasıl yaklaşmalı?
İlk günlerde sakin kalmak gerçekten işe yarar. Çocuğu zorlamak, korkutmak ya da “hadi yap” baskısı kurmak çoğu durumda sorunu çözmez. Bunun yerine çocuğun sıvı alımını takip etmek, idrar çıkışını gözlemek ve belirtiler uzuyorsa muayeneye başvurmak daha doğrudur. Geç dönemde akım değişikliği fark edilirse, bunu normal sayıp aylarca beklemek de iyi bir strateji değildir. Sorun küçük görünür ama çocuğun işeme konforunu belirgin biçimde bozabilir.
Ankara’da sünnet sonrası idrar yapma zorluğu, meatal stenoz, işeme akımı bozukluğu ve çocuk ürolojisi değerlendirmeleri Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün tarafından yapılmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sünnetten sonra çocuğun ilk işemede zorlanması normal mi?
İlk saatlerde hafif çekinme ve korkuya bağlı bekleme olabilir. Ama uzun süre hiç idrar yapmıyorsa değerlendirme gerekir.
İdrarın yarayı yakmasından korkup idrarını tutması olur mu?
Evet, özellikle erken dönemde sık görülebilir. Çoğu durumda bu geçicidir ve sakin yaklaşım fayda sağlar.
Meatal stenoz nedir?
Penis ucundaki idrar deliğinin daralmasıdır. İnce akım, yukarı fırlayan idrar ve zorlanma ile fark edilebilir.
Meatal stenoz sadece sünnetli çocuklarda mı olur?
Doğuştan da olabilir ama en sık sünnet sonrası gelişen bir durum olarak karşımıza çıkar.
Ne zaman acil başvuru gerekir?
Çocuk 8-12 saat içinde hiç idrar yapmıyorsa, sadece damla damla yapıyorsa ya da ciddi ağrı ve huzursuzluk varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.
