“Taşa oturma, sistit olursun”, “Soğuk yere oturursan çocuk sahibi olamazsın” gibi cümleler özellikle çocukluk ve gençlik döneminde sık duyulur. Bu söylemler kuşaktan kuşağa aktarılmış olsa da bilimsel açıdan aynı şeyi söylemek mümkün değildir.
Soğuk bir zemine oturmanın doğrudan idrar yolu enfeksiyonuna neden olduğunu veya ileride çocuk sahibi olmayı engellediğini gösteren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır.
Ancak konunun bir ayrıntısı vardır. Soğuk ortam bazı kişilerde sık idrara çıkma ve ani sıkışma gibi mesane belirtilerini artırabilir. Bu durum enfeksiyon oluştuğu anlamına gelmez. Halk arasında “sistit oldum” denilen tablo ile tıbbi olarak enfeksiyon tanısı konulan sistit bu nedenle birbirine karıştırılabilir.
Sistit nedir?
Sistit kelimesi genel anlamıyla mesanenin iltihabi durumunu ifade eder. Günlük klinik kullanımda ise özellikle akut sistit denildiğinde çoğunlukla bakterilerin neden olduğu mesane enfeksiyonu anlaşılır.
Akut bakteriyel sistitte en sık etken bağırsak sisteminde doğal olarak bulunan E. coli bakterisidir. Bakteriler idrar kanalından mesaneye ulaşarak burada çoğalabilir.
Tipik belirtiler arasında idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, ani idrar yapma ihtiyacı, alt karında rahatsızlık ve bazen idrarda kan görülmesi bulunabilir.
Tanı gerektiğinde idrar tahlili ve idrar kültürü ile desteklenir.
Soğuk bir yere oturmak sistit yapar mı?
Tek başına hayır.
Taş, mermer, beton veya başka soğuk bir yüzeye oturmak mesaneye bakteri sokmaz. İdrar yolu enfeksiyonunun gelişebilmesi için genellikle bakterilerin idrar yoluna ulaşması ve çoğalması gerekir.
Güncel üroloji kılavuzlarında sistit için tanımlanan risk faktörleri arasında cinsel ilişki, spermisit kullanımı, daha önce geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonları ve bazı anatomik veya işlevsel üriner sistem sorunları bulunur. “Soğuk yere oturmak” bakteriyel sistitin doğrudan nedeni olarak kabul edilmez.
Dolayısıyla “taşa oturdum, enfeksiyon kaptım” şeklinde doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak bilimsel olarak doğru değildir.
Peki neden soğukta daha sık tuvalete gitme ihtiyacı hissedilir?
İşte halk arasındaki inanışın çıkış noktalarından biri burada olabilir.
Soğuk hava veya ani soğuğa maruz kalmak bazı kişilerde alt idrar yolu belirtilerini artırabilir. Özellikle mesanesi hassas olan kişilerde ani sıkışma, daha sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma gibi yakınmalar belirginleşebilir.
Soğuk ortamla mesane aktivitesi arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar vardır. Bazı araştırmalarda aşırı aktif mesane belirtilerinin soğuk dönemlerde daha belirgin olabileceği gösterilmiştir.
Ancak burada önemli ayrım şudur:
Sık idrara çıkmak, sistit olmakla aynı şey değildir.
Ani sıkışma hissetmek de idrar yolu enfeksiyonu bulunduğunu göstermez.
Enfeksiyon tanısı ile mesane belirtilerinin birbirinden ayrılması gerekir.
Halk arasında “sistit” denilen her durum gerçekten sistit midir?
Hayır.
Günlük konuşmada kişi birkaç saat boyunca sık tuvalete gittiğinde veya idrarını yapmak için aniden sıkıştığında “sistit oldum” diyebilir. Oysa bu yakınmalar aşırı aktif mesane, fazla sıvı veya kafein tüketimi, soğuğa maruz kalma, mesane hassasiyeti ve başka nedenlerle de ortaya çıkabilir.
Gerçek bir bakteriyel mesane enfeksiyonunda özellikle idrar yaparken yanma, sıkışma ve sık idrara çıkma gibi belirtilerin birlikte görülmesi daha anlamlıdır.
Tek başına belirtilere bakarak antibiyotik kullanmak doğru değildir. Özellikle tekrarlayan yakınmalarda idrar tahlili ve gerektiğinde kültür yapılmalıdır.
Soğuk doğurganlığı etkiler mi?
“Taşa oturursan çocuğun olmaz” söylemini destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur.
Kadınlarda veya erkeklerde kısa süreli olarak soğuk bir zemine oturmanın yumurtalıkları, testisleri veya diğer üreme organlarını kalıcı olarak bozduğunu ve infertiliteye neden olduğunu gösteren güvenilir bilimsel veri bulunmamaktadır.
Doğurganlık çok daha farklı faktörlerden etkilenir. Kadınlarda yumurtlama bozuklukları, tüplerle ilgili sorunlar, endometriozis ve yaş önemli olabilir. Erkeklerde sperm üretim bozuklukları, varikosel, hormonal problemler, genetik nedenler, testis hastalıkları ve bazı tedaviler etkili olabilir.
Soğuk taşın üzerinde birkaç dakika oturmak, bilinen infertilite nedenleri arasında yer almaz.
Sistit geçirmek çocuk sahibi olmaya engel olur mu?
Basit mesane enfeksiyonu genellikle doğurganlık kaybına neden olmaz.
Mesane, kadınlarda yumurtalık ve tüplerden; erkeklerde ise testislerden farklı bir organdır. Bu nedenle basit bir sistit geçirmekle kısırlık arasında doğrudan bir ilişki kurulmaz.
Ancak burada farklı enfeksiyonların birbirine karıştırılmaması gerekir. Örneğin kadınlarda bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar rahim ve tüplere ilerleyerek pelvik inflamatuar hastalığa yol açabilir ve doğurganlığı etkileyebilir. Erkeklerde testisi veya epididimi etkileyen bazı ciddi enfeksiyonlar da üreme fonksiyonları açısından önem taşıyabilir.
Bunlar sistitten farklı hastalıklardır.
“Sistit oldum, ileride çocuğum olmaz mı?” korkusu bu nedenle çoğu hasta için gereksizdir.
Soğukta idrar belirtileri başlayan kişi ne yapmalı?
Öncelikle belirtilerin niteliğine bakılmalıdır. Sadece soğuğa çıktıktan sonra kısa süreli sık idrara çıkma ve sıkışma varsa enfeksiyon olduğu anlamına gelmez.
Ancak idrar yaparken yanma, sürekli sıkışma, bulanık veya kötü kokulu idrar, idrarda kan veya alt karında ağrı varsa idrar yolu enfeksiyonu açısından değerlendirme gerekebilir.
Ateş, titreme, bel veya yan ağrısı ve kusma eşlik ediyorsa enfeksiyon böbrekleri etkiliyor olabilir. Bu durumda değerlendirme geciktirilmemelidir.
Antibiyotik hemen kullanılmalı mı?
Hayır.
“Üşüttüm, sistit oldum” düşüncesiyle evde kalan antibiyotiği kullanmak doğru değildir. Benzer belirtiler enfeksiyon dışındaki mesane sorunlarında da görülebilir.
Özellikle tekrarlayan belirtilerde uygun şekilde alınmış idrar örneği ile idrar tahlili ve gerektiğinde kültür yapılması daha doğru bir yaklaşımdır. Gereksiz antibiyotik kullanımı bakterilerin direnç geliştirmesine yol açabilir.
Çocuklarda da aynı inanış doğru mu?
Çocuklarda da soğuk zemine oturmanın doğrudan idrar yolu enfeksiyonu oluşturduğunu gösteren bilimsel kanıt yoktur.
Çocuklarda enfeksiyon açısından daha önemli olan durumlar; idrarı uzun süre tutma, kabızlık, mesanenin tam boşalmaması, işeme bozuklukları, vezikoüreteral reflü ve bazı doğumsal idrar yolu sorunlarıdır.
Özellikle okul tuvaletini kullanmak istemeyen çocukların saatlerce idrar tutması, “soğuk yere oturmasından” çok daha anlamlı bir risk olabilir.
Çocuğun soğuk zemine oturmamasını istemek konfor açısından anlaşılabilir. Ancak bunu “yoksa sistit olursun ve ileride çocuğun olmaz” şeklinde korkutucu bir sağlık bilgisine dönüştürmek bilimsel değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Taşa oturmak sistit yapar mı?
Doğrudan bakteriyel sistit yaptığına dair bilimsel kanıt yoktur. Sistit çoğunlukla bakterilerin mesaneye ulaşması ve çoğalması sonucu gelişir.
Soğuk neden sık idrara çıkma yapabilir?
Soğuk bazı kişilerde mesane aktivitesini ve ani sıkışma hissini artırabilir. Bu belirtilerin ortaya çıkması enfeksiyon olduğu anlamına gelmez.
Soğuk yere oturmak kısırlık yapar mı?
Bunu destekleyen bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Kısa süreli soğuk zemin temasının kadın veya erkek doğurganlığını ortadan kaldırdığı gösterilmemiştir.
Sistit geçirmek çocuk sahibi olmayı engeller mi?
Basit mesane enfeksiyonu genellikle infertiliteye neden olmaz. Üreme organlarını etkileyen bazı farklı enfeksiyonlar ise doğurganlık açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık idrara çıkma varsa hemen antibiyotik kullanılmalı mı?
Hayır. Sık idrara çıkmanın enfeksiyon dışında birçok nedeni vardır. Özellikle tekrarlayan şikâyetlerde idrar tahlili ve gerektiğinde kültür yapılmalıdır.
İletişim
Prof. Dr. Yüksel Cem Aygün
Kızılırmak Mah. 1450. Sk. No:1/43 Ankara Ticaret Merkezi B Blok Çankaya/Ankara
0312 285 80 32
info@yukselcemaygun.com
